Каримовнинг қирғизларга «совғаси» ёхуд Акаевнинг ҳайкал қўйиш истаги

Қирғизистоннинг собиқ президенти Асқар Акаев яқинда берган интервьюларидан бирида Марказий Осиёнинг 90-йиллардаги иқтисодий ривожланиши ва Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримов юритган сиёсат ҳақида кутилмаган баёнот билан чиқди.

Унинг таъкидлашича, Ислом Каримов давридаги Ўзбекистоннинг ташқи дунё учун ёпиқ иқтисодий позицияси қўшни қирғиз ва қозоқ тадбиркорларининг оёққа туриб олиши учун ҳаётий муҳим имконият тақдим этган.

«Ўзбек биродарлар бутун бозорни эгаллаб олади деб қўрққандим»

Асқар Акаев совет даври тугаб, бозор иқтисодиётига ўтиш бошланган илк йиллардаги ички хавотирлари билан ўртоқлашди. У ўзбек халқининг табиатан савдо-сотиқ ва бизнесга жуда мослашувчан эканини тан олган:

«Тўғрисини айтсам, 90-йилларда, президент бўлганимда, менда бир шубҳа бор эди: қирғизлар бозор механизмларини ўзлаштириб кета оладими, ўзбеклар билан рақобатлаша оламизми, деб кўп ўйланардим.

Менинг назаримда, бозор иқтисодиётига ўтишимиз билан ўзбек биродарлар бутун Марказий Осиёни эгаллаб, бошқарадигандек эди. Сабаби улар совет давридаёқ бунга тайёр бўлишган».

Каримовнинг «кутилмаган совғаси» ва рамзий ҳайкал

Бироқ, Акаевнинг айтишича, воқеалар ривожини Ўзбекистоннинг ўша пайтдаги раҳбарияти ўзгартириб юборган. Ислом Каримовнинг иқтисодиётни изоляция қилиш қарори қўшни давлатларга бозорни эгаллаш учун вақт берган.

«Барчамиз Ислом Каримовдан миннатдор бўлишимиз керак. У киши ўзбекларни дунёдан ажратиб қўйди. Шу билан у қирғиз ва қозоқларга катта имконият яратиб берди. Шунинг учун Қирғизистонда Ислом Каримовга ҳайкал ўрнатган бўлардим! У бизга йўл очиб бергани учун қирғизлар бозор механизмларини тезгина ўзлаштириб олди», — дейди сиёсатчи.

Агар ўшанда Ўзбекистон худди ҳозиргидек очиқ бўлганда...

Собиқ президент ўша давр ва бугунги Ўзбекистоннинг ташқи сиёсатини тубдан фарқ қилишини амалдаги президент Шавкат Мирзиёев олиб бораётган ислоҳотлар мисолида тушунтирди:

• 90-йиллардаги ёпиқлик: Қирғиз бизнесига ички ва минтақавий бозорда куч йиғиш ҳамда рақобатни ўрганиш учун шароит яратди.

• Бугунги очиқлик: Агар Ислом Каримов ўша пайтдаёқ худди Шавкат Мирзиёев каби Ўзбекистонни дунёга ва қўшниларга очиб қўйганида, янги шаклланаётган қирғиз тадбиркорлиги ўзбек бизнесининг даҳшатли босими ва рақобатига бардош бера олмай, мағлуб бўлган бўларди.

Асқар Акаевнинг бу фикрлари иқтисодий блок ва чегараларнинг ёпилиши баъзан қўшни давлатлар иқтисодиёти учун кутилмаган «ижобий драйвер» ва ўсиш нуқтасига айланиши мумкинлиги ҳақидаги қизиқ бир тарихий таҳлилдир.