Трамп Эронга берилиши кутилаётган катта зарбани нега кечиктирди?

АҚШ президенти Доналд Трамп Эронга қарши ҳарбий операцияни кескин кенгайтириш режасини ҳозирча ортга сурди. Вашингтоннинг қарорига дипломатик ҳисоб-китоблардан ташқари, яна бир жиддий хавф — Яқин Шарқдаги ҳаво мудофааси ракеталари захираси тез камайиб бораётгани таъсир қилгани айтилмоқда.

Жума куни АҚШ ҳарбийларига янги зарбаларни амалга оширмаслик ҳақида кўрсатма берилди. Бироқ бу уруш тугаганини эмас, Вашингтон кейинги қадамнинг нархини қайта ҳисоблаётганини англатиши мумкин.

13 кунлик ҳужумлардан кейин кутилмаган танаффус

Axios манбаларига кўра, Трамп жума куни Эрон ҳудудига янги зарбалар бермасликни буюрган. Шу тариқа АҚШнинг деярли икки ҳафта давом этган кундалик ҳарбий операциялари вақтинча тўхтаган.

Бундан икки кун аввал Трамп Эронга аввалги операциялардан ҳам кенгроқ «улкан ҳужум» уюштиришга яқин турганини айтган, аммо якуний қарор ҳали қабул қилинмаганини таъкидлаган эди.

Ҳозирги танаффус расмий сулҳ эмас. Зарба бериш имконияти ҳамон президент столида қолмоқда.

Қарор Ўмон делегациясининг Теҳронга музокаралар учун бориши билан бир вақтга тўғри келди. Бу Вашингтон кенг кўламли эскалациядан олдин дипломатия учун яна бир имконият қолдирган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Асосий хавф — «Patriot» ракеталари захираси

The New York Times манбаларига кўра, Трампнинг маслаҳатчилари кенг кўламли уруш Пентагоннинг Яқин Шарқдаги «Patriot» ракета-тўсгичлари ва бошқа ҳаво мудофааси ўқ-дориларини хавфли даражада камайтириши мумкинлигидан огоҳлантирган.

Бу ракеталар АҚШ базалари, ҳарбий хизматчилар ва минтақадаги иттифоқчиларни Эроннинг баллистик ракеталари ҳамда учувчисиз қурилмаларидан ҳимоя қилиш учун зарур.

Ҳар бир янги ҳужум фақат нишонларга зарба беришни эмас, Эроннинг жавобига қарши кўплаб қимматбаҳо ракета-тўсгичларни ишлатишни ҳам талаб қилади. Заҳираларнинг тез сарфланиши АҚШнинг бошқа минтақалардаги ҳарбий тайёргарлигига, жумладан, Ҳинд-Тинч океанидаги имкониятларига ҳам таъсир қилиши мумкин.

Ден Кейн Трампни шахсан огоҳлантирган

Хабарларга кўра, АҚШ Қўшма штаб бошлиқлари қўмитаси раиси генерал Ден Кейн кенг кўламли операцияни ҳарбий жиҳатдан амалга ошириш мумкинлигини билдирган. Бироқ у бундай қарор Марказий қўмондонлик ихтиёридаги ракета-тўсгичлар захирасини хавфли даражага тушириши мумкинлигини ҳам таъкидлаган.

Вице-президент Жей Ди Вэнс ҳам жума куниги Оқ уй йиғилишида урушни кенгайтириш ва ўқ-дорилар захираси билан боғлиқ хавотирларни кўтаргани хабар қилинди.

Генерал Кейн аввал ҳам Эрон билан узоқ давом этадиган уруш қуйидаги муаммоларни келтириб чиқаришидан огоҳлантирган эди:

• АҚШ ҳарбийлари учун хавфнинг ортиши;

• муҳим ракеталар захирасининг камайиши;

• минтақавий иттифоқчилар ёрдамининг чекланиши;

• бир нечта можарога бир вақтда тайёр туриш қобилиятининг пасайиши.

Фақат ракеталар эмас: каттароқ хавфлар ҳам бор

Маъмурият расмийлари ҳарбий захиралардан ташқари, можаронинг бутун Яқин Шарққа тарқалишидан ҳам хавотирда экани айтилмоқда.

Кенг кўламли эскалация:

• Эрон зарбаси остида қолиши мумкин бўлган Форс кўрфази давлатларини Вашингтондан узоқлаштириши;

• Ҳурмуз бўғозидаги вазиятни янада оғирлаштириши;

• нефть ва газ нархларини кескин ошириши;

• глобал иқтисодий беқарорликни кучайтириши;

• янги гуманитар ва миграция инқирозини келтириб чиқариши мумкин.

АҚШнинг асосий мақсадларидан бири Ҳурмуз бўғозида кемаларнинг хавфсиз ҳаракатини тиклаш бўлиб қолмоқда. Жаҳон нефть савдосининг муҳим қисми ўтадиган ушбу ҳудуддаги узоқ муддатли можаро бутун дунё бозорларига таъсир қилиши мумкин.

Янги зарбалар Эронни музокарага қайтарадими?

Трамп маъмуриятидаги айрим амалдорлар катта ҳужумлар Теҳронни музокара столига қайтаришига шубҳа қилмоқда. Уларнинг фикрича, ташқи таҳдид аксинча Эрон жамияти ва ҳокимият тизимини умумий душманга қарши бирлаштириши мумкин.

Минтақадаги воситачи давлатлар — Қатар, Ўмон, Миср ва Покистон эса ҳарбий тўқнашувни юмшатиш ҳамда музокараларни қайта бошлашга уринмоқда. Бироқ ҳозирча томонлар узоқ муддатли келишув шартлари бўйича муросага келгани йўқ.

Трамп урушни тўхтатдими?

Ҳозирча йўқ. Жума куниги қарор Эронга қарши кампаниянинг якунланганини англатмайди. Оқ уй барча ҳарбий вариантлар сақланиб қолаётганини ва Теҳроннинг кейинги ҳаракатларига қараб зарбалар қайта бошланиши мумкинлигини билдирмоқда.

Аммо бу танаффус муҳим бир ҳақиқатни кўрсатди: ҳатто энг йирик ҳарбий держава ҳам ракеталар, иттифоқчиларнинг позицияси ва иқтисодий оқибатларни ҳисобга олмасдан чексиз уруш олиб бора олмайди.

Энди асосий савол — Трамп ушбу фурсатдан музокара учун фойдаланадими ёки «Patriot» захиралари қайта ҳисоблаб чиқилгач, Эронга қарши янада катта операцияни бошлайдими?