Бугун SpaceX ракетаси Ойга қулаши кутилмоқда: нима юз беради?

SpaceX компаниясининг ўтган йилдан буён коинотда ҳаракатланаётган ракета бўлаги бугун — 5 август куни Ой юзасига юқори тезликда урилиши кутилмоқда. Бу ҳақда Reuters агентлиги хабар берди.

Маълум қилинишича, мактаб автобуси ҳажмига яқин бўлган мазкур объект 2025 йил январь ойида Firefly Aerospace компаниясининг Ойга қўниш аппаратини коинотга олиб чиққан SpaceX Falcon 9 ракетасининг иккинчи босқичи ҳисобланади.

Мутахассислар маълумотига кўра, оғирлиги қарийб 4 тонна бўлган ракета қисми Шарқий Америка вақти билан соат 02:35 да (GMT бўйича 06:35) Ой юзасига соатига тахминан 8 690 километр тезликда келиб урилиши кутилмоқда. Тўқнашув натижасида Ой юзасидан катта миқдорда чанг кўтарилиши мумкин. Ушбу чанг Қуёш нурлари таъсирида ёритилиши эҳтимоли бор, бироқ уни Ердан оддий кўз билан кузатиш жуда қийин бўлади.

SpaceX вакилларининг таъкидлашича, мазкур тўқнашув олдиндан режалаштирилган эмас. Ракета бўлаги Ойнинг ғарбий қисмида жойлашган Эйнштейн кратери ҳудудига қулаши тахмин қилинмоқда. Бу ҳудуд Ердан яхши кўринмайди, шунинг учун ҳодисани бевосита кузатиш имкони чекланган.

Оддий миссияларда ракета иккинчи босқичи юкни белгиланган орбитага чиқаргач, Ер атмосферасига қайтиб ёниб кетади ёки океанга туширилади. Бироқ бу сафар миссия Ой томон йўналтирилгани сабабли анча кўп энергия талаб қилинган ва ракета иккинчи босқичи коинотда қолиб кетган.

Астрономлар фақат жорий йил бошида ёқилғиси тугаган ва бошқарув имкониятини йўқотган мазкур ракета қисми Ой билан кесишувчи орбитага чиққанини аниқлашган.

SpaceX’нинг NASA илмий дастурлари ва Dragon лойиҳаси директори Жулианна Шайманнинг таъкидлашича, Қуёш фаоллиги ҳамда тортишиш кучларининг биргаликдаги таъсири ракета бўлагини аста-секин Ой томон йўналтирган.

Астрономик дастурлар муаллифи Билл Грейнинг фикрича, ушбу ҳодиса инсоният учун жиддий хавф туғдирмайди. Бироқ у космик чиқиндиларни назорат қилиш ва уларни хавфсиз утилизация қилиш масаласига янада жиддий эътибор қаратиш зарурлигини кўрсатади.

Қайд этилишича, космик чиқиндиларнинг Ойга урилиши жуда кам кузатилади. Масалан, 2022 йилда Хитой ракета қисмларидан бири Ой юзасига қулаган эди. 2009 йилда эса NASA олимлари Ой чанги ва ички тузилишини ўрганиш мақсадида ракета қисмини атайлаб Ойга йўналтирган.

Сўнгги йилларда Ойга юмшоқ қўнишни мақсад қилган бир қатор космик миссиялар ҳам муваффақиятсиз якунланган. Жумладан, Россиянинг «Луна-25» аппарати 2023 йилда, Ҳиндистоннинг «Чандраяан-2» ҳамда Исроилнинг «Берешит» миссиялари эса 2019 йилда Ой юзасига қулаган эди.

Мутахассислар фикрича, бу каби ҳодисалар келгусида Ой ва чуқур коинотга амалга ошириладиган миссияларда космик чиқиндиларни бошқариш масаласини янада долзарб қилиб қўяди.