“Voyager” зондлари 50 минг даражалик “плазма девори”га дуч келди — олимларни нима ҳайратга солди?

Қарийб ярим аср муқаддам фазога учирилган NASA’нинг афсонавий «Voyager-1» ва «Voyager-2» космик аппаратлари Қуёш тизимининг чекка сарҳадларида кутилмаган ҳодисани қайд этди. Нуфузли iflscience.com илмий порталининг маълум қилишича, тадқиқот зондлари юлдузлараро бўшлиқ остонасида кутилганидан икки баравар юқори — 30 000 дан 50 000 Кельвингача бўлган (Цельсий шкаласида ҳам деярли бир хил) ақлбовар қилмас ҳароратга дуч келган.

Гелиопауза ва юлдузлараро бўшлиқ тўқнашуви

Қуёш шамоли ва юлдузлараро муҳитнинг ўзаро кураши чегарасида мураккаб жараёнлар кечмоқда:

• «Плазма девори» нима ўзи?: Бу қаттиқ тўсиқ эмас, балки Қуёш тарқатадиган зарядланган зарралар оқими (гелиосфера) юлдузлараро муҳит билан тўқнашадиган ўтиш ҳудуди — гелиопаузадир;

• Кутилганидан каррасига иссиқ: Назарий ҳисоб-китоблар чегара ортидаги ҳарорат 15 000 – 30 000 Кельвин атрофида бўлишини кўрсатган эди. Бироқ «Voyager-2» ускуналари қайд этган 30 000 – 50 000 даража олимларнинг илмий фаразларини буткул янгилаб юборди;

• Ўтиш ҳудуди ва кескин ўзгариш: Гелиопауза остонасида кенглиги 1,5 астрономик бирликка (Ер билан Қуёш орасидаги масофадан каттароқ) тенг ўзига хос буфер зона мавжуд. У ерда плазма оқими секинлашади, ҳарорат кўтарилади ва унинг зичлиги бир кундан ҳам камроқ вақт ичида кескин ўзгариб туради.

Нега 50 минг даражада аппаратлар ёниб кетмади? Физика жумбоғи

Космик зондларнинг бундай даҳшатли ҳароратда бузилиб ёки эриб кетмагани фундаментал физика қонунлари билан изоҳланади:

• Ҳарорат ва иссиқлик фарқи: Очиқ коинот шароитида юқори ҳарорат одатдаги иссиқлик таъсирини эмас, балки алоҳида зарраларнинг фавқулодда юқори кинетик ҳаракат энергиясини англатади;

• Зарралар сийраклиги: Юлдузлараро плазма ниҳоятда сийрак ва тарқоқ ҳолатда бўлгани сабабли, у ердаги зарралар сони аппарат корпусига реал иссиқлик ўтказиш учун умуман етарли эмас;

• Тўсиқсиз парвоз: Айнан ана шу улкан бўшлиқ туфайли «Voyager» зондлари ушбу «оловли тўсиқ»дан ҳеч қандай шикастсиз ўтиб, ўз сафарини бемалол давом эттирди.

Ярим асрлик миссия: Янги кашфиётлар сари қадам

Тарихий аппаратлар ҳозир ҳам инсониятга номаълум бўлган ҳудудлардан муҳим илмий сигналларни узатмоқда:

• Тарихий марра: «Voyager-1» ушбу сарҳадни 2012 йилда, «Voyager-2» эса 2018 йилда кесиб ўтиб, инсоният яратган ва юлдузлараро бўшлиққа чиққан илк қурилмаларга айланган эди;

• Кутилмаган магнит майдони: «Voyager-2» юлдузлараро макондаги магнит майдони йўналиши Қуёш ҳукмрон бўлган ички зонадаги йўналиш билан деярли бир хил эканини аниқлади ва бу соҳа мутахассислари учун яна бир сирли топишмоққа айланди;

• Узлуксиз маълумот: Зондлар бугунги кунда ҳам тўхтамасдан, юлдузлараро плазма зичлиги ва очиқ галактик муҳит параметрлари бўйича бебаҳо илмий далилларни Ерга юбормоқда.

Сизнингча, 1970 йилларда яратилган ва қарийб ярим асрдан бери ишлаётган бундай аппаратларнинг коинот қаъридан маълумот узатиши инсоният муҳандислигининг чўққиси эмасми? Қуёш тизимидан ташқарида бизни яна қандай ҳайратланарли сирлар кутмоқда? Ўз фикрларингизни изоҳларда қолдиринг!