БРИКС етакчилари тарихий декларацияни қабул қилди: Ғарбга муқобил куч шаклланмоқдами?

Кўп қутбли дунё тартиботини шакллантиришга даъвогар бўлган БРИКС ташкилоти глобал иқтисодиёт ва хавфсизлик масалаларида ўзининг энг муҳим сиёсий баёнотларидан бирини эълон қилди. Ҳиндистоннинг Нью-Деҳли шаҳрида бўлиб ўтган БРИКС саммити якунлари бўйича давлат раҳбарлари бир овоздан қўшма декларацияни маъқуллади.

Ҳиндистоннинг нуфузли NDTV телеканали берган хабарга кўра, мазкур ҳужжатда жаҳон савдосини издан чиқараётган бир томонлама тарифлар, чекловлар ва ноқонуний иккиламчи санкцияларни бекор қилиш бўйича кескин талаблар илгари сурилган. Шунингдек, блок аъзолари халқаро трансчегаравий тўловлар механизмларини ишлаб чиқиш, доллардан қочиб миллий валюталардан фойдаланишни кучайтириш ҳамда ядровий хатарларнинг олдини олиш бўйича ягона тўхтамга келди.

Хўш, Нью-Деҳли декларациясида яна қандай стратегик йўналишлар белгилаб берилди, БРИКСнинг янги молиявий режалари глобал бозорларга қандай таъсир кўрсатади ва ташкилот БМТ ролини қандай қўллаб-қувватламоқчи?

«Иккиламчи санкциялар бекор қилинсин!»: Савдо ва тарифлар бўйича кескин эътироз

Қабул қилинган қўшма декларацияда халқаро савдо қоидаларининг бузилишига алоҳида эътибор қаратилди:

• БСТ қоидаларининг бузилишига қаршилик: БРИКС давлатлари савдони сунъий равишда бузиб кўрсатадиган ва Бутунжаҳон савдо ташкилоти (БСТ) нормаларига зид бўлган бир томонлама тариф ҳамда нотариф чораларнинг кўпайиб бораётганидан жиддий ташвиш билдирди;

• Санкцияларга қарши чақириқ: Саммит иштирокчилари глобал таъминот занжирини фалаж қилаётган бир томонлама ва иккиламчи (секундар) санкцияларни бутунлай бекор қилишга чақирди;

• Узлуксиз таъминот занжири: Ҳужжатда жаҳон савдосининг тўсиқсиз оқими, маҳсулот етказиб бериш тизимлари ва энг муҳими — энергетика ресурслари таъминотининг барқарорлигини сақлаш бўйича ҳамкорликни кенгайтириш зарурлиги урғуланди.

Доллардан мустақил тизим: Миллий валюталар ва чегаралараро тўловлар

Саммитнинг энг резонансли молиявий қарорлари доллар монополиясини чеклашга қаратилди:

• Миллий валюталарда савдо: БРИКС давлатлари ўзаро ҳисоб-китобларда ўз миллий валюталаридан фойдаланиш кўламини янада кенгайтириш устида изчил иш олиб боришини тасдиқлади;

• Мустақил тўлов механизмлари: Халқаро Ғарб молиявий тизимларига (жумладан, SWIFT чекловларига) қарамликни камайтириш мақсадида трансчегаравий хавфсиз тўлов механизмларини яратиш бўйича режалар мустаҳкамланди;

• Глобал молиявий суверенитет: Ушбу ташаббус нафақат БРИКС аъзолари, балки унга қўшилиш истагидаги ўнлаб ривожланаётган давлатлар учун мустақил молиявий қалқон яратишга қаратилган.

Ядровий хатар, можаролар ва БМТ мандати: Хавфсизлик меъёрлари

Халқаро хавфсизлик бўйича Нью-Деҳлида бир қатор муҳим тамойиллар белгиланди:

• Можароларнинг туб илдизларини бартараф этиш: Ҳужжатда дунёдаги уруш ва можароларнинг олдини олиш фақат уларнинг келиб чиқиш сабабларини бартараф этиш орқали мумкинлиги қайд этилди;

• Ўсиб бораётган ядровий хавф: Раҳбарлар ядровий таҳдид ва геосиёсий тўқнашув хавфининг ортиб бораётганидан хавотир билдирди;

• Қуролли тўқнашувлар пайтидаги кафолатлар: Қуролли тўқнашувлар содир бўлган тақдирда ҳам ядровий хавфсизлик кафолатлари ва атроф-муҳит муҳофазасига ҳар доим сўзсиз риоя қилиниши кераклиги таъкидланди;

• Маданий мерос ва БМТни қўллаш: Уруш ҳудудларидаги маданий бойликларнинг йўқ қилиниши ва ноқонуний айланмасига қарши чоралар кўриш, шунингдек, БМТнинг глобал мандатини бажаришда уни тўлиқ қўллаб-қувватлашга келишиб олинди.

Нью-Деҳли саммити БРИКС блокининг шунчаки иқтисодий клуб эмас, балки халқаро муносабатларнинг янги қоидаларини ёзишга қодир бўлган геосиёсий қутбга айланиб бораётганини намойиш этди.

Сизнингча, БРИКС давлатларининг миллий валюталарга ўтиши ва янги трансчегаравий тўлов тизимларини ишга тушириши АҚШ долларининг жаҳондаги гегемонлигига чек қўя оладими? БРИКСнинг Нью-Деҳлидаги ушбу якдил позицияси глобал можароларни тўхтатишда қанчалик самара беради? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва дунё геосиёсатидаги ушбу тарихий бурилиш таҳлилини барча дўстларингиз ҳамда таҳлил ихлосмандларига улашинг!