«Бу фантастик воқеа бўларди!»: Трамп Ирландия ва Шимолий Ирландиянинг бирлашишини ёқлаб чиқди

АҚШ ва Буюк Британия ўртасидаги анъанавий «махсус иттифоқчилик» муносабатларига жиддий дарз етказиши мумкин бўлган шов-шувли геосиёсий баёнот янгради. Оқ уй раҳбари Дональд Трамп ҳозирда Буюк Британия таркибида бўлган Шимолий Ирландия ҳамда мустақил Ирландия Республикасининг ягона давлат сифатида бирлашиши тарафдори эканини очиқ-ойдин эълон қилди. Дублин шаҳрида Ирландия Бош вазири Михол Мартин билан ўтказилган учрашувда Трамп бундай тарихий бирлашувни «фантастик истиқбол» деб атаб, бу жараён эртами-кечми барибир юз беришини таъкидлади. Британиянинг ҳудудий яхлитлиги масаласига тўғридан-тўғри дахл қилувчи ушбу позиция Лондон расмийларининг кескин қаршилигига қарамай янграгани халқаро дипломатияда катта шов-шувга сабаб бўлди. Хўш, Трампнинг Дублиндаги кутилмаган репликаси ортида нима ётибди, Лондон бу баёнотга қандай муносабат билдирди ва 1998 йилги Белфаст битими билан тўхтатилган «Ирландия можароси» қайта алангаланиши мумкинми?

«Бу барибир содир бўлади»: Трампнинг Дублиндаги кескин фикрлари

АҚШ президенти икки Ирландия бирлашуви бўйича ўз қарашларини журналистлар олдида очиқ баён қилди:

• «Фантастик бирлашув»: «Мен муаммо туғдиришни хоҳламайман, лекин сизга айтсам, мен унинг бирлашганини жуда кўришни истардим. Бу охир-оқибат содир бўлади… Менимча, бу фантастика бўларди», дея ўз истагини яширмади Трамп;

• Британия суверенитетига дахл: Президент Британия ҳудудий яхлитлигига қарши фикр билдираётганидан заррача хижолат бўлмай, Лондонда эҳтимол «бу борада айтадиган ўз гапи бордир», дея совуққонлик билан изоҳ берди;

• Ирландия Бош вазири билан учрашув: Ушбу резонансли фикрлар Трампнинг Дублин шаҳрида Ирландия Республикаси Бош вазири Михол Мартин билан расмий музокаралари давомида янгради.

Лондонга очиқ қарама-қаршилик: Референдум кун тартибидами?

Трампнинг баёноти Британия бош вазирининг қатъий позициясига бевосита жавоб зарбаси бўлди:

• Энди Бернемнинг раддиясига қарши: Трампнинг бу сўзлари Британия бош вазири Энди Бернемнинг яқиндагина берган расмий баёнотига мутлақо зид тарзда айтилди — Бернем Шимолий Ирландиянинг Қироллик таркибидан чиқиши бўйича референдум «кун тартибида йўқлигини» таъкидлаган эди;

• 1998 йилги Белфаст келишуви меъёрлари: Ўз вақтида уч ўн йиллик қонли тўқнашувлар ва террор тўлқинига чек қўйган тарихий битим шартларига кўра, Шимолий Ирландиянинг ажралиб чиқиши бўйича референдум фақат Британия ҳукумати қарори билан ўтказилиши мумкин;

• Аҳоли кайфиятидаги бўлиниш: Гарчи кўплаб ижтимоий сўровномалар ҳали ҳам минтақа аҳолисининг кўпчилиги Британия таркибида қолишни маъқул кўришини кўрсатса-да, вазият мураккаблигича қолмоқда.

Brexit оқибатлари ва «Ирландия саволи»нинг қайта туғилиши

Буюк Британиянинг Европа Иттифоқидан чиқиши (Brexit) ушбу қадимий низони яна авж олдирди:

• Лондон билан алоқани узиш тарафдорлари кўпайди: Буюк Британиянинг Европа Иттифоқидан чиқишидан кейин Белфастда Лондон билан алоқаларни бузиб, ЕИ аъзоси бўлган Ирландия Республикаси билан бирлашишни хоҳловчилар сони сезиларли даражада ошди;

• Иқтисодий ва божхона тўсиқлари: Буюк Британия ва Шимолий Ирландия орасидаги денгиз божхона назорати маҳаллий аҳоли ва бизнес элитасида норозилик кайфиятини кучайтирмоқда;

• Трамп омили ва глобал дипломатия: АҚШ раҳбарининг бундай ҳассос мавзуни очиқчасига қўллаб-қувватлаши Шимолий Ирландиядаги миллатчи доираларни янада дадиллаштириб, Британия ички сиёсатида жиддий бўҳрон келтириб чиқариши мумкин.

Дональд Трампнинг ушбу баёноти нафақат Буюк Британия ва Ирландия ўртасидаги нозик муносабатларни, балки Вашингтон ва Лондон альянсини ҳам синов остига қўйди. «Ягона Ирландия» ғояси эндиликда фақат маҳаллий сиёсатчиларнинг эмас, балки Оқ уй раҳбарининг ҳам тилида янграмоқда.

Сизнингча, Дональд Трампнинг Британия таркибидаги Шимолий Ирландияни мустақил Ирландия билан бирлашишга чақириши иттифоқчи давлатнинг ички ишларига очиқ аралашувми ёки тарихий адолатни тиклаш талабими? Шимолий Ирландия охир-оқибат Буюк Британиядан ажралиб чиқишига ишонасизми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва дунё сиёсатидаги ушбу кутилмаган геосиёсий бурилиш таҳлилини барча таҳлил ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!