13 сентябрь: тарихда бугун содир бўлган энг қизиқ воқеалар

Бугун — 13 сентябрь, якшанба. Тақвимдаги оддий кундек кўринган бу сана тарихда бир-биридан кескин фарқ қилувчи воқеаларга бой. Бир томонда шоколадга бағишланган халқаро сана бўлса, бошқа томонда криминалистика тарихидаги муҳим бурилиш, дунё ҳарорати билан боғлиқ машҳур рекорд ва сиёсий тарихда из қолдирган шахснинг ҳокимиятга келиши қайд этилган.

13 сентябрь, шунингдек, Ўзбекистон маданияти ва жаҳон футболи учун ҳам алоҳида аҳамиятга эга.

13 сентябрь — Халқаро шоколад куни

Бугун Халқаро шоколад куни сифатида нишонланади. Ушбу сана шоколад ишлаб чиқариш саноатининг машҳур намояндаларидан бири Милтон Хершининг туғилган кунига тўғри келади. У 1857 йил 13 сентябрда туғилган.

Қизиғи, 13 сентябрь 7 июль куни нишонланадиган Жаҳон шоколад кунидан фарқ қилади. Яъни тақвимда шоколадга бағишланган бир нечта алоҳида саналар мавжуд.

Шоколаднинг тарихи эса бир неча минг йилларга бориб тақалади. Қадимги Месоамерика халқлари какаони ичимлик сифатида истеъмол қилган бўлса, кейинчалик у Европа орқали бутун дунёга тарқалиб, бугунги машҳур ширинликка айланган.

1902 йил — Бармоқ излари жиноятни фош этишда муҳим далилга айланди

1902 йил 13 сентябрь криминалистика тарихида муҳим кунлардан бири сифатида қайд этилган.

Буюк Британияда жиноят жойида қолдирилган бармоқ изларидан судда далил сифатида фойдаланиш билан боғлиқ дастлабки машҳур иш шу санада кўрилган. Лондондаги Олд-Бейли судида бармоқ излари асосида айбловни тасдиқлашда янги криминалистик ёндашув қўлланилган.

Бу воқеа кейинчалик бармоқ изларининг шахсни аниқлаш ва жиноятларни тергов қилишдаги аҳамиятини оширишга хизмат қилган.

Бугун эса дактилоскопия криминалистикада кенг қўлланиладиган усуллардан бири ҳисобланади.

1922 йил — Ливиядаги «57,7 даража» воқеаси

1922 йил 13 сентябрда Ливиянинг Эль-Азизия ҳудудида жуда юқори — тахминан 58°C ҳарорат қайд этилган.

Узоқ йиллар давомида ушбу кўрсаткич Ер юзида қайд этилган энг юқори ҳарорат сифатида тан олинган. Бироқ кейинчалик Жаҳон метеорология ташкилоти махсус текширув ўтказиб, ўлчовда жиддий хатолар бўлганини аниқлаган ва мазкур рекордни бекор қилган.

Шунинг учун бугунги кунда 57,7–58°C кўрсаткичини амалдаги расмий жаҳон рекорди деб аташ тўғри эмас.

Шунга қарамай, 13 сентябрь санаси ушбу тарихий об-ҳаво воқеаси билан боғлиқ бўлиб қолган.

1953 йил — Хрушчёв СССР раҳбариятида биринчи ўринга чиқди

1953 йил 13 сентябрда Никита Хрушчёв Совет Иттифоқи Коммунистик партияси Марказий қўмитасининг биринчи котиби этиб сайланган.

Хрушчёв 1964 йилгача партия раҳбари бўлиб, СССР тарихида муҳим ва баҳсли даврни бошқарди. Унинг даврида Сталин шахсига сиғинишни танқид қилиш ва «десталинизация» сиёсати бошланган.

Шу тариқа 13 сентябрь Совет Иттифоқи сиёсий тарихида ҳам бурилиш нуқталаридан бири бўлиб қолган.

1989 йил — Алишер Навоий номидаги Давлат мукофоти таъсис этилди

1989 йилда Ўзбекистонда буюк мутафаккир ва шоир Алишер Навоий номи билан боғлиқ давлат мукофоти таъсис этилди.

Мазкур мукофот адабиёт, санъат ва маданият соҳаларидаги ижодий меҳнатни рағбатлантиришга қаратилган муҳим давлат мукофотларидан бири сифатида шаклланган.

Алишер Навоий номи билан аталиши эса ўзбек адабиёти ва миллий маънавий меросининг жамият ҳаётидаги ўрнини яна бир бор намоён этади.

1989 йил — Томас Мюллер дунёга келди

1989 йил 13 сентябрда Германия футболи тарихида ўзига хос услуби билан танилган Томас Мюллер таваллуд топган.

Мюллер Германия терма жамоаси таркибида 2014 йилги жаҳон чемпиони бўлган. У кўп йиллар давомида «Бавария» сафида ҳам юқори даражада тўп суриб, клуб тарихидаги энг совриндор футболчилардан бирига айланган.

Футболда унинг ўзига хос ҳаракатланиши ва майдондаги позиция танлаши туфайли «Raumdeuter» — «майдондаги бўшлиқларни топувчи» лақаби билан аташади.

Мюллер 13 сентябрь куни 37 ёшни қарши олмоқда.

13 сентябрь — бир санада турли даврлар туташади

Шундай қилиб, бугунги сана бир вақтнинг ўзида шоколад тарихи, криминалистика, иқлим ва об-ҳаво кузатувлари, Совет Иттифоқи сиёсати, Ўзбекистон маданияти ҳамда жаҳон футболи билан боғлиқ воқеаларни бирлаштиради.

Айниқса, 1922 йилдаги Ливия ҳарорати ҳақидаги воқеа тарихий рекордларнинг ҳам вақт ўтиши билан қайта кўриб чиқилиши мумкинлигини кўрсатса, 1902 йилдаги бармоқ излари билан боғлиқ иш криминалистика тараққиётида янги давр бошланганини англатади.

13 сентябрь шу маънода оддий тақвим санаси эмас — у тарихнинг турли соҳаларида қолдирилган излар бирлашадиган кундир.