АҚШ Эрондан қачон чиқиб кетади:? Трамп Венесуэла сценарийсини такрорлаш билан таҳдид қилди

АҚШ Президенти Дональд Трамп Яқин Шарқдаги ҳарбий можаро ва глобал энергетика бозорини ларзага солувчи шов-шувли ва очиқ баёнот билан чиқди. Ирландиядаги гольф клубида ўтказилаётган нуфузли мусобақа доирасида журналистлар билан мулоқот қилган Оқ уй раҳбари Вашингтоннинг Эрондаги ҳарбий иштирокининг асл мақсадлари ва шартларини очиқлади. Нуфузли Америка матбуоти берган маълумотларга кўра, Трамп агар Америка томони Венесуэлада бўлгани каби Эрон нефть захираларини ўз назоратига олишга қарор қилмаса, якунда ушбу мамлакат ҳудудини тарк этишини билдирди.

Президент Венесуэла мисолида АҚШ улкан нефть манбаларига эга бўлганини ва ушбу бойликлар ҳарбий харажатларни бир неча баробар қоплаб кетганини таъкидлаб, Эрон можароси жорий йилнинг ноябрь ойида — АҚШ Конгрессига бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлардан сўнг дарҳол якунланиши мумкинлигини тахмин қилди. Хўш, Вашингтон чиндан ҳам Эроннинг миллионлаб барреллик нефть конларини ўзлаштирмоқчими, Венесуэлада қўлланилган тактика Теҳронга нисбатан қандай ишлайди ва ноябрдаги сайловлар натижаси Яқин Шарқдаги урушга қандай нуқта қўйиши мумкин?

«Худди Венесуэладагидек!»: Трампнинг шов-шувли иқтисодий ҳисоб-китоби

Оқ уй раҳбарининг журналистлар билан очиқ мулоқотидаги асосий эътирофлар:

• Нефть омилини шарт қилиб қўйиш: «Биз якунда у ердан чиқиб кетамиз. Фақат қолишга ва нефтни ўзимизга олиб қолишга қарор қилмасакгина! Худди Венесуэладагидек! Сиз охирги пайтларда Венесуэла ҳақида умуман гапирмай қўйдингиз, шундай эмасми?», — деди Трамп;

• Венесуэла тажрибаси ва даромадлар: Президент Венесуэла нефть захиралари устидан назорат ўрнатилиши туфайли АҚШ ўз ҳарбий операциялари учун сарфланган барча маблағларни бир неча баравар қилиб қайтариб олганини очиқ айтди;

• Қора олтин дипломатияси: Трампнинг ушбу баёноти АҚШнинг ташқи ҳарбий аралашувлари фақат геосиёсий эмас, балки аввало бевосита молиявий ва энергетик манфаатларга асосланишини яна бир бор намойиш этди.

Урушнинг якунланиш муддати: Ноябрь ойи ва Конгресс сайловлари

Эрон атрофидаги қуролли қарама-қаршиликнинг тугаш вақти бўйича кутилмаган муддат айтилди:

• Жорий йилда тинчлик ўрнатиш режаси: Трамп Эрон билан кечаётган уруш жорий йилнинг ўзидаёқ расман якунига етиши мумкинлигини тахмин қилди;

• Сайловлар билан боғлиқлик: Оқ уй етакчиси аниқ санага тўхталиб: «Эҳтимол, бу ноябрь ойида Конгрессга бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлардан сўнг дарҳол содир бўлар», — дея таъкидлади;

• Сиёсий очколар жамғариш: Мутахассислар фикрича, Трамп ушбу баёнотлар орқали америкалик сайловчиларга можарони чўзмасдан, нефть орқали катта иқтисодий фойда билан чиқиб кетиш ваъдасини бермоқда.

Глобал нефть бозорига таҳдид ва Яқин Шарқдаги кучлар мувозанати

Трампнинг очиқ позицияси халқаро муносабатларда катта саволларга сабаб бўлмоқда:

• Энергетика бозоридаги беқарорлик: Агар АҚШ Эрон нефтини ўз назоратига олишга расман киришса, бу минтақадаги Ҳўрмуз бўғози ва бутун Яқин Шарқ логистикасини бутунлай издан чиқариши мумкин;

• Халқаро қонунчилик зиддияти: Бир давлатнинг табиий бойликларини ҳарбий куч билан очиқчасига олиб қўйиш баёноти халқаро ҳуқуқ нормаларига қаттиқ зарба бўлиб, БМТ доирасида кескин эътирозларга йўл очади;

• Теҳроннинг эҳтимолий жавоби: Эрон томони ўзининг миллий бойликларини топширмаслик учун охиригача қаршилик кўрсатиши ва бу можаронинг ноябрь ойидан кейин ҳам янада чуқурлашиб кетиш хавфини юзага келтиради.

Дональд Трампнинг ушбу кутилмаган ва кескин муносабати Эрон инқирози шунчаки сиёсий қарама-қаршилик эмас, балки жаҳон қора олтини устидан ҳукмронлик қилиш учун олиб борилаётган шафқатсиз кураш эканини яна бир бор кўрсатди.

Сизнингча, АҚШ чиндан ҳам Эрон нефть захираларини Венесуэладагидек тўлиқ назоратга олиб, урушни ноябрь ойида якунлай оладими ёки Яқин Шарқдаги бу қаршилик янада чўзилиб кетадими? Трампнинг давлатлар табиий бойликларини ҳарбий йўл билан олиб қўйиш борасидаги очиқ сиёсатига қандай қарайсиз? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва дунё энергетикаси ҳамда сиёсатига дахлдор ушбу шов-шувли таҳлилни барча яқинларингиз ва халқаро воқеалар ихлосмандларига улашинг!