Асад режими генерали шафқатсиз жазоланди: Дамашқ қамоқхонасининг собиқ бошлиғи қамоқда!

Сурияда инсон ҳуқуқларини оёқости қилиб, минглаб сиёсий маҳбусларни қийноққа солган қонли режимнинг юқори мартабали мулозимларидан бирига нисбатан тарихий ҳукм ўқилди. АҚШ Адлия вазирлигининг расмий баёнотига кўра, Башар Асад тузуми даврида Дамашқдаги машъум Адра марказий қамоқхонаси директори лавозимида хизмат қилган 74 ёшли собиқ бригада генерали Самир Усмон Шайх маҳбусларни ваҳшийларча қийноққа солгани ва ўз қонли ўтмишини Америка иммиграция идораларидан яширгани учун 60 йилга озодликдан маҳрум этилди. 2005−2008 йилларда мазкур қамоқхонага раҳбарлик қилган собиқ генерал сиёсий маҳбусларни қийноққа солиш буйруғини берибгина қолмай, ушбу жиноятларда шахсан ўзи ҳам қатнашган.

Март ойида бўлиб ўтган суд жараёнида федерал ҳакамлар ҳайъати уни қийноқ мақсадида тил бириктириш, учта оғир қийноқ эпизоди ҳамда иммиграция ва фуқаролик ҳужжатларини сохталаштиришда тўлиқ айбдор деб топди. Судда гувоҳлик берган жабрланувчилар маҳбусларни «учар гилам» (бисат ар-риҳ) деб аталган мосламага маҳкам боғлаб, шифтга осган ҳолда калтаклашгани ва шафқатсиз «13-блок»да ғайриинсоний азоблар берилганини фош этди. 2020 йилда АҚШ ҳудудига кириб олиб, 2024 йилнинг июлида қўлга олинган Шайх Сурия ташқарисида жавобгарликка тортилган Асад тузумининг энг юқори мартабали мулозимига айланди.

Хўш, 74 ёшли қонли жаллод қандай қилиб тўрт йил давомида АҚШда бемалол яшаб юрди, унинг тузоққа тушишига нима сабаб бўлди ва ушбу суд прецеденти Асад режимидаги бошқа жиноятчилар учун қандай жиддий сигнал бўлади?

«"Учар гилам" ва даҳшатли 13-блок»: Қамоқхона ичидаги ваҳшийликлар

АҚШ судида очиқланган ва бутун дунёни ларзага солган қийноқ усуллари:

• «Учар гилам» азоби: Маҳбуслар букланувчи махсус ёғоч ёки темир мосламага маҳкам боғланиб, умуртқа поғонаси синдириш даражасида эгилган ва шифтга осиб қўйилиб, шафқатсизларча калтакланган;

• «13-блок»нинг сирли қисмати: Сиёсий маҳбуслар инсон зоти чидай олмайдиган, очлик, сувсизлик ва доимий психологик босим ҳукм сурган махсус блокда ушлаб турилган;

• Генералнинг шахсий иштироки: Самир Усмон Шайх фақат кабинетда буйруқ бериб ўтирмай, қийноқ камераларига кириб, тергов жараёнларини шахсан назорат қилган ва жазолашда бевосита қатнашган;

• Қамоқхонадаги ўлимлар ва оғир жароҳатлар: Кўплаб сиёсий тутқунлар оғир қийноқлар натижасида бир умрга ногирон бўлиб қолган ёки камераларда жон берган.

«Қочқин ниқоби ва сохта фуқаролик»: АҚШда фош бўлган схема

Собиқ бригада генералининг Америкадаги ҳаёти ва қўлга олиниш тафсилотлари:

• 2020 йилдаги суқилиб кириш: Шайх 2020 йилда Суриядаги ваҳший ўтмишини, ҳарбий унвони ва қамоқхона директори бўлганини яширган ҳолда виза олиб, АҚШга кириб келган;

• Фуқаролик олишдаги ёлғон: У Америка фуқаролиги учун ариза топшириш жараёнида муҳим ҳарбий ва сиёсий лавозимларда ишлагани ҳақидаги барча маълумотларни қасддан яширган;

• 2024 йил июлдаги ҳибс: Инсон ҳуқуқлари фаоллари ва махсус хизматлар томонидан тўпланган рад этиб бўлмас далиллар асосида у 2024 йилнинг июль ойида АҚШ Федерал қидирув бюроси томонидан ушланган;

• Суд қарори — 60 йил: 74 ёшли собиқ генерал учун 60 йиллик қамоқ жазоси амалда унинг қолган умрини тўлиқ панжара ортида ўтказишини англатади.

Халқаро ҳуқуқ ва сиёсий таҳлил: Экспертлар нима демоқда?

Адлия вазирлиги баёноти ва халқаро таҳлилчиларнинг хулосалари:

• Энг олий мартабали маҳкум: Шайх Башар Асад режими даврида Сурия ташқарисида судланган ва расман жазо олган энг юқори мартабали ҳарбий амалдорга айланди;

• Универсал юрисдикция кучи: Ушбу суд қарори инсониятга қарши жиноятлар, ҳарбий жиноятлар ва қийноқлар содир этган шахслар қайси давлатга қочиб бормасин, жазодан қутулиб қололмаслигини кўрсатди;

• Қолган жиноятчиларга қаттиқ огоҳлантириш: Асад режимига хизмат қилган ва тинч аҳолига қарши зўравонлик қилган кўплаб собиқ амалдорлар Европа ёки АҚШда бошпана топишга уринмоқда — ушбу прецедент уларнинг барчаси учун тергов эшикларини очади.

Самир Усмон Шайхга нисбатан чиқарилган 60 йиллик оғир ҳукм золим режимлар соясида қилинган ҳар қандай ваҳшийлик йиллар ўтса ҳам, минглаб чақирим узоқда бўлса ҳам ўз адолатли жазосини топишини яққол намойиш этди.

Сизнингча, АҚШ ва Европа давлатлари Асад режимига хизмат қилган ва ўз ўтмишини яшириб ғарбга қочиб ўтган бошқа амалдорларни ҳам тўлиқ аниқлаб, судга тортишга қодирми? Бундай шов-шувли суд жараёнлари Сурияда адолат қарор топишига ва жабрланган миллионлаб инсонларнинг ҳақи тикланишига қанчалик туртки бўлади? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва халқаро майдонда катта акс-садо берган ушбу одил суд таҳлилини барча дўстларингиз ҳамда сиёсий янгиликлар ихлосмандларига улашинг!