Европада янги C8 альянси тузилди: Зеленский 8 давлатдан иборат форматни эълон қилди

Шарқий ва Марказий Европа геосиёсий майдонида минтақавий кучлар мувозанатини ўзгартиришга қаратилган янги дипломатик ҳамда иқтисодий тузилма иш бошлади. Украина Президенти Владимир Зеленский расман янги халқаро блок — «Карпат саккизлиги» (C8) формати ишга туширилганини эълон қилди. Ушбу стратегик альянс Украина ва унинг бевосита европалик қўшнилари бўлмиш Руминия, Сербия, Польша, Словакия, Чехия, Австрия ҳамда Венгрияни ва улар орқали бутун Европа Иттифоқини ягона ҳамкорлик платформасида бирлаштиришни мақсад қилган.

18 сентябрь куни Украинанинг Ивано-Франкивск вилояти мезбонлигида старт олган C8 нинг тарихий биринчи саммитида Польша бош вазири Дональд Туск, шунингдек, Сербия ва Руминия президентлари Александр Вучич ҳамда Никушор Дан шахсан иштирок этди. Бироқ тадбир дипломатик демарш ва интригалардан ҳам холи бўлмади: саммитдан атиги бир кун аввал Украинага боришини билдирган Словакия бош вазири Роберт Фицо кутилмаганда ташрифни бекор қилиб, учрашувга келмади; «Европейская правда» хабарига кўра, Братислава саммитда анча қуйи дипломатик даражада иштирок этмоқда. Шунга қарамай, анжуман улкан бизнес кўламини қамраб олди: унда 550 га яқин йирик бизнес вакиллари қатнашмоқда ва якунда нақд 1 миллиард евролик инвестиция ҳамда савдо битимлари имзоланиши кутилмоқда.

Хўш, «Карпат саккизлиги» қандай геосиёсий мақсадларни кўзламоқда, Роберт Фицо нима сабабдан саммитга келишдан бош тортди ва янги C8 формати Европа хавфсизлик архитектурасини қандай ўзгартиради?

«8 давлат ва 4 та стратегик устун»: C8 форматининг асосий йўналишлари

Зеленский томонидан тақдим этилган «Карпат саккизлиги»нинг бош тафсилотлари:

• Иштирокчи 8 давлат: Украина, Польша, Руминия, Сербия, Словакия, Чехия, Австрия ва Венгрия;

• 4 та асосий ҳамкорлик фронти: Блок аъзолари минтақавий хавфсизлик, энергетика хавфсизлиги ва мустақиллиги, транспорт логистикаси ҳамда трансчегаравий иқтисодиёт бўйича ягона занжир ҳосил қилишни режалаштирмоқда;

• Ҳудудлар ва жамоалар интеграцияси: Формат нафақат давлат раҳбарлари, балки Карпат минтақасида жойлашган чегарадош вилоятлар ва маҳаллий жамоаларнинг тўғридан-тўғри алоқаларини ривожлантиради;

• Европа Иттифоқи билан кўприк: C8 аъзоларининг аксарияти ЕИ давлатлари бўлгани сабабли тузилма Украинанинг Европа инфратузилмасига тўлиқ интеграциялашувини тезлаштириш қуроли бўлади.

«1 миллиард евро ва 550 та бизнес гиганти»: Ивано-Франкивскдаги саммит рақамларда

Биринчи таъсис саммитининг иқтисодий кўрсаткичлари:

• 550 га яқин бизнес вакиллари: Саммит доирасида минтақанинг энг йирик корхоналари, сармоявий фондлари ва ишлаб чиқарувчилари иштирокида катта бизнес-форум ўтказилмоқда;

• 1 миллиард евролик пакет: Музокаралар якунида логистика йўлакларини кенгайтириш, энергетика тармоқларини бирлаштириш ва ўзаро савдони рағбатлантириш бўйича 1 млрд евро қийматидаги шартномалар пакети имзоланади;

• Топ етакчилар сафи: Польша бош вазири Дональд Туск, Сербия раҳбари Александр Вучич ва Руминия президенти Никушор Даннинг шахсан келиши тузилмага берилган юқори сиёсий мақомни исботлади.

«Фицонинг келмаслиги ва парда ортидаги зиддиятлар»: Дипломатик таҳлил

Халқаро сиёсатшуносларнинг янги C8 формати ва саммит можаролари бўйича хулосалари:

• Роберт Фицонинг позицияси: Словакия бош вазирининг сўнгги лаҳзада саммитга келишдан бош тортиши Братиславанинг Киев билан муносабатларидаги мураккаб жиҳатлар ва мамлакатнинг Россия билан энергетика масалаларидаги манфаатларига боғлиқ деб баҳоланмоқда;

• Венгрия ва Сербия омили: Европа Иттифоқида кўпинча муқобил позицияда турувчи Венгрия ҳамда блокка аъзо бўлмаган Сербиянинг ушбу тузилмага жалб этилиши Зеленский дипломатиясининг янги компромисс майдонларини яратишга интилаётганини кўрсатади;

• Марказий Европанинг янги гегемонияси: Польша ва Украина ташаббуси билан пайдо бўлаётган ушбу иттифоқ «Веймар учлиги» ёки «Вишеград тўртлиги» каби анъанавий форматлар ўрнини босувчи кучли иқтисодий ва мудофаа хабига айланиши мумкин.

«Карпат саккизлиги»нинг ишга туширилиши Марказий ва Шарқий Европа давлатларининг умумий таҳдидлар қаршисида хавфсизлик ва трансчегаравий иқтисодиётни мустаҳкамлаш йўлидаги энг катта минтақавий ташаббусларидан бирига айланмоқда.

Сизнингча, «Карпат саккизлиги» (C8) формати Европа Иттифоқи ичида янги мустақил куч марказига айлана оладими? Словакия бош вазири Роберт Фицонинг саммитда шахсан қатнашмаслиги ушбу янги альянснинг келажакдаги бирдамлигига қандай таъсир кўрсатади? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Европадаги ушбу қайноқ геосиёсий ўзгаришлар шарҳини барча халқаро сиёсат ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!