Боливия тоғларида мушукларнинг янги тури топилди — Зоология оламида аср сенсацияси!

Жаҳон зоология фани ва табиатшунослик тарихида сўнгги бир асрдан ортиқ давр ичидаги энг шов-шувли ва мисли кўрилмаган илмий кашфиёт қайд этилди. Боливиянинг Анд тоғлари ва Амазонка ҳавзаси туташган туманли ўрмонларида (Юнгас ҳудудида) мушуксимонлар оиласига мансуб, фанга шу пайтгача номаълум бўлган мутлақо янги йиртқич тур расман тавсифланди ва унга илмий жиҳатдан Leopardus tilcayo (маҳаллий номи — «Тилкайо») номи берилди.

Нуфузли Current Biology журналида чоп этилган тадқиқот натижаларига кўра, бундай сутэмизувчи тирик мушук турининг тўлиқ илмий тавсифланиши сўнгги 100 йил ичида илк бор рўй бермоқда. Табиатнинг ушбу ноёб мўъжизаси оддий хонаки мушуклардан ҳам кичик бўлиб, унинг тана узунлиги атиги 46 сантиметрни, вазни эса бор-йўғи 1,4 килограммни ташкил этади. Олимлар томонидан ўтказилган кенг қамровли геном таҳлиллари ҳайратланарли ҳақиқатни ошкор қилди: бу митти жониворнинг эволюцион тармоғи бундан нақд 1,4 миллион йил аввал ўзининг энг яқин қариндошларидан бутунлай ажралиб чиққан.

Хўш, олимлар ушбу сирли йиртқични қандай топиб олишди, нима сабабдан у бир аср давомида кўздан панада қолди ва ушбу янги турнинг кашф этилиши глобал экология учун қандай аҳамиятга эга?

«Уй мушугидан кичик, аммо 1,4 млн йиллик тарихга эга»: Тилкайо ҳақида 4 та асосий факт

Янги кашф этилган Leopardus tilcayo турининг ҳайратланарли хусусиятлари:

• Атиги 46 см ва 1,4 кг: Жонивор ўлчами бўйича одатдаги хонаки мушуклардан ҳам анча ихчам бўлиб, нозик тузилишга ва думалоқ қулоқларга эга;

• Леопард нақшли тери: Мушукнинг юнг қопламаси оч жигарранг тусда бўлиб, унинг бутун танасида нотекис шаклдаги қора доғлар (розеткалар) мавжуд;

• 1,4 миллион йиллик эволюцион ажралиш: Мутахассислар ўтказган чуқур ДНК экспертизаси ушбу популяция Janubiy Америкадаги бошқа «йўлбарс мушуклари»дан миллион йилдан кўпроқ вақт муқаддам алоҳида тур сифатида ажралиб чиққанини тасдиқлади;

• Тунгги яширин ҳаёт тарзи: Кузатув камералари ва фотоқопқонлар маълумотига кўра, Тилкайо асосан тунда фаоллашади ва асосан майда кемирувчилар билан озиқланади.

«Болакай деб ўйлаб, гуруч билан боқишган»: Кашфиёт қандай бошланди?

Олимларни ҳайратда қолдирган тасодифий воқеалар хроникаси:

• Йўл четидаги топилма: Бундан бир неча йил аввал маҳаллий аҳоли вакили ўрмон йўли ёнидан митти мушукчани топиб олиб, уни оддий уй мушуги боласи деб ўйлаган ва уйида парваришлаган;

• Ёввойи феъл-атвор: Жонивор улғайгач, унинг хонаки эмас, балки ёввойи экани маълум бўлиб, Ла-Пас яқинидаги «Senda Verde» ҳайвонлар бошпанасига топширилган;

• Биологнинг шубҳаси: National Geographic тадқиқотчиси Паола Ногалес-Аскаррунз жониворнинг танасидаги йирик доғлар бошқа маълум турларга умуман мос келмаслигини пайқаб, генетик изланишларга туртки берди;

• Аждодлар номи сақланди: Гарчи фан учун янгилик бўлса-да, маҳаллий аҳоли бу ҳайвонни ота-боболаридан бери «Тилкайо» деб атаб келгани аниқланди ва олимлар бу анъанавий номни сақлаб қолди.

Глобал биологик таҳлил: Экспертлар нима демоқда?

Зоолог ва табиатни муҳофаза қилиш ташкилотларининг хулосалари:

• 100 йил ичидаги мисли кўрилмаган воқеа: Мушуксимонлар синфида сўнгги бор янги мустақил тур 1923 йилда (пампас мушуги) расман тавсифланган эди — Тилкайо бу борада асрлик танаффусни бузди;

• Сайёрамиз ҳали тўлиқ ўрганилмаган: Олимлар Ер юзида инсоният ҳали хабардор бўлмаган мураккаб биологик турлар кўплигини, ҳатто йиртқич сутэмизувчилар орасида ҳам очилмаган сирлар борлигини таъкидламоқда;

• Қизил китоб ва шошилинч муҳофаза: Ҳозирда ёввойи табиатда қанча Тилкайо сақланиб қолгани номаълум бўлиб, Халқаро табиатни муҳофаза қилиш иттифоқи (IUCN) ушбу митти мушук турини йўқолиб кетиш хавфи остидаги ноёб тур сифатида муҳофазага олишга тайёргарлик кўрмоқда.

Боливиянинг баланд тоғли туманли ўрмонларида 1,4 миллион йиллик тарихга эга бундай митти ва ноёб мушукнинг топилиши она табиатнинг сақланиб қолган мўъжизалари инсоният томонидан авайлаб-асралиши шарт эканини яна бир бор кўрсатди.

Сизнингча, технология ва сунъий йўлдошлар ривожланган бугунги асрда ҳам 1,4 миллион йиллик тарихга эга бундай сирли ҳайвонларнинг одамлар кўзидан яшириниб қолишига нима сабаб бўлган? Табиат бағрида инсоният ҳали кашф этмаган яна қандай сирли мавжудотлар яшириниб ётган бўлиши мумкин деб ҳисоблайсиз? Ўз қизиқарли таҳлил ва фикрларингизни изоҳларда қолдиринг ҳамда илм-фан оламидаги ушбу аср шов-шуви таҳлилини барча табиат ихлосмандлари ва дўстларингизга улашинг!