Амалиётчилар исёни: Билл Гейтс атом лойиҳасидан АҚШнинг энг йирик гиганти чиқиб кетди
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
- Билл Гейцнинг «ТерраПовер» компанияси Ваёминг штатида қурилаётган «Натриум» номли илғор модулли реактор лойиҳасидан АҚШнинг энг йирик қурилиш гиганти «Bechtel» корпорацияси чиқиб кетди.
- Бу ҳолатни экспертлар Гейц жамоаси учун «оғир тарсаки» деб баҳоламоқда, чунки «Bechtel»нинг кетиши АҚШнинг кичик модулли реакторлар орқали Россия ва Хитойни қувиб ўтиш амбицияларига жиддий зарба бўлди.
Дунёнинг энг бой инсонларидан бири Билл Гейтс томонидан илгари сурилаётган келажак атом энергетикаси лойиҳаси жиддий тўсиқ ва кутилмаган инқирозга дуч келди. Миллиардерга тегишли бўлган «TerraPower» компанияси Вайоминг штатининг Кеммерер шаҳрида «Natrium» номли 1-сонли илғор модулли реактор қурилиши бўйича 12 та янги таъминотчи билан шартнома тузганини баландпарвоз баёнотлар билан эълон қилган эди.
Бироқ соҳанинг нуфузли нашри ҳисобланган Construction Dive хабарига кўра, АҚШда ўнлаб йиллардан бери АЭСларни муваффақиятли қуриб келаётган энг тажрибали гигант — «Bechtel» корпорацияси мазкур лойиҳани кутилмаганда тарк этган. Расмий баёнотда қурилиш гиганти ўз мутахассисларини дунё бўйлаб олиб борилаётган бошқа талабгир объектларга кўчиришини баҳона қилган бўлса-да, экспертлар буни Гейтс жамоаси учун «оғир тарсаки» сифатида баҳоламоқда.
Соҳа таҳлилчилари Массачусетс технология институти (MIT) битирувчиларидан иборат бўлган «ўзини гений деб ҳисобловчи» назариётчилар билан ХХ асрда ўнлаб реакторларни амалда қуриб ташлаган консерватив амалиётчилар ўртасида кучли келишмовчилик юзага келганини таъкидламоқда. Бу можаро Вашингтоннинг кичик модулли реакторлар (SMR) орқали Россия ва Хитойни атом пойгасида қувиб ўтиш амбицияларига қаттиқ зарба бўлди — айни вақтда дунёда ягона ишлаб турган кам қувватли модулли реактор фақат Россияда мавжуд бўлиб, «Росатом» ўзининг илк хорижий тижорий станциясини Ўзбекистонда қурмоқда.
Хўш, Билл Гейтснинг натрийли реактори қоғоздаги хомхаёлми, энг йирик пудратчисиз Вайомингдаги қурилиш қандай давом этади ва глобал атом пойгасида етакчилик кимнинг қўлига ўтмоқда?
«12 та шартнома, амалиётчиларнинг исёни ва Ўзбекистондаги рақобат»: Воқеанинг 5 та асосий нуқтаси
Билл Гейтс лойиҳаси атрофидаги можаронинг энг муҳим фактлари:
«Bechtel»нинг лойиҳадан кетиши: АҚШ тарихидаги энг кўп АЭС энергоблокларини барпо этган бош пудратчи Гейтснинг «TerraPower» лойиҳасида ишлашни тўхтатди;
«Генийлар» ва амалиётчилар жанжали: Экспертлар MIT назариётчилари ва реал қурилиш амалиётчилари ўртасидаги психологик ва муҳандислик ихтилофи юзага келганини тасдиқлади;
12 та шошилинч контракт: Пудратчи кетгач, «TerraPower» Ғарбий ярим шардаги илк саноат миқёсидаги «Natrium» реакторини қутқариб қолиш учун 12 та таъминотчи билан шартнома тузишга мажбур бўлди;
АҚШнинг атом амбицияларига зарба: Вашингтон айнан кичик модулли реакторлар орқали глобал бозорда Россия ва Хитойни ортда қолдирмоқчи эди, бироқ ички келишмовчиликлар лойиҳани секинлаштирмоқда;
Ўзбекистон омили: АҚШда модулли реакторлар ҳали лойиҳа ва тортишув босқичида бўлиб турган бир вақтда, «Росатом» Ўзбекистонда илк тижорий кичик АЭС қурилишини аллақачон бошлаб юборган.
Кичик модулли реакторлар (SMR) пойгаси: Билл Гейтс лойиҳаси ва рақобатчилар таққоси
АҚШ ва глобал бозордаги ҳолатнинг таҳлилий кўрсаткичлари:
Мезонлар ва параметрлар | «TerraPower» (Билл Гейтс лойиҳаси) | «Росатом» (Россия ва халқаро бозор) |
Реактор концепцияси | «Natrium» (Тезкор натрийли реактор) | РИТМ-200Н (Сув билан совитилувчи кичик реактор) |
Асосий майдон | Вайоминг штати, Кеммерер (АҚШ) | Ўзбекистон (Биринчи хорижий тижорий лойиҳа) |
Лойиҳа ҳолати | Бош пудратчи кетди, таъминотчилар изланмоқда | Қурилиш ва амалий босқичга ўтилган |
Муҳандислик таркиби | Назариётчи «стартапчилар» ва MIT кадрлари | Давлат корпорациясининг классик муҳандислари |
Амалда ишлаётган аналог | Мавжуд эмас (Фақат синов комплекси режада) | Дунёда ягона ишлаётган сузувчи ва қуруқликдаги база |
Келиб чиққан асосий муаммо | «Bechtel» гиганти билан юзага келган зиддият | Халқаро санкциялар ва геосиёсий тўсиқлар |
Атом энергетикаси ва геосиёсат экспертизаси: Нега бу воқеа глобал бозор учун сигнал?
Халқаро энергетика таҳлилчилари ва муҳандислик экспертларининг хулосалари:
«Силикон водийси» фалсафаси АЭС қурилишида иш бермади: Билл Гейтс жамоаси атом технологияларига дастурий таъминот ёки IT-стартап сифатида қарамоқда; бироқ ядровий хавфсизлик ва оғир саноатда «тез ҳаракат қилиб хатолардан ўрганиш» услуби эмас, балки «Bechtel» каби гигантларнинг консерватив ва қатъий протоколлари ҳал қилувчи аҳамиятга эга;
АҚШнинг кечикиш хавфи: «Natrium» реакторининг кечикиши АҚШнинг кичик модулли реакторлар бозоридаги устунлигини бир неча йилга орқага суради ва бу вақт ичида рақобатчилар бозорни эгаллаб олиши мумкин;
Марказий Осиё ва Ўзбекистоннинг тўғри танлови: Ғарбда SMR лойиҳалари ҳали муҳокамалар ва ички можаролардан чиқа олмаётган бир паллада, Ўзбекистоннинг синовдан ўтган кичик реакторлар қурилишини бошлаши энергетик дефицитни олдини олишда амалий устунлик беради;
Кадрлар бўлиниши: «Bechtel»нинг лойиҳадан ўз одамларини чақириб олиши Вайомингдаги объектда юқори малакали атомчи-қурувчилар тақчиллигини келтириб чиқаради, бу эса қурилиш харажатларини бир неча баробар ошириб юбориши тайин.
Билл Гейтс жамоаси дуч келган ушбу йирик муаммо атом энергетикаси шунчаки миллиардлаб долларлар билан эмас, балки оғир муҳандислик тажрибаси билан ҳал бўлишини кўрсатмоқда.
Сизнингча, Билл Гейтс бош пудратчисидан ажралган натрийли реакторини муваффақиятли якунлаб, АҚШга ядровий етакчиликни қайтара оладими ёки бу лойиҳа ҳам қоғозда қолиб кетадими? Ўзбекистонда кичик атом станциясининг қурилаётганига қандай қарайсиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон энергетикасининг энг қайноқ интригаси ҳақидаги ушбу таҳлилни барча дўстларингиз ва соҳа ихлосмандларига улашинг!
Изоҳлар 0
…