«Совуқ уруш даври қайтмоқда»: АҚШ Гренландиядаги ташландиқ ҳарбий базасини тикламоқда

Шимолий қутб ва Атлантика океани ҳавзасида глобал геосиёсий мувозанатни бутунлай ўзгартириб юборувчи тарихий ва кескин келишувга қўл қўйилмоқда. Нуфузли Reuters агентлиги ўз манбаларига таянган ҳолда хабар беришича, АҚШ Дания ва Гренландия билан тузилаётган янги хавфсизлик шартномаси доирасида Гренландиянинг жанубида жойлашган, Совуқ уруш давридан бери фаолият юритмаётган собиқ ҳарбий базасини қайта очишни режалаштирмоқда. Дания, АҚШ ва Гренландия ўртасида Арктика ҳамда Шимолий Атлантикада хавфсизликни мустаҳкамлашга қаратилган тарихий ҳужжат расман имзоланади. Тантанали маросимда АҚШ Президенти Дональд Трамп, Дания Бош вазири Метте Фредериксен ҳамда Гренландия Бош вазири Йенс-Фредерик Нильсен шахсан иштирок этади.

Асосий эътибор 1950-йилларда АҚШ ўз «Bluie West One» ҳарбий базасини ёпганидан бери аҳолиси бир неча ўн кишигача қисқариб кетган Нарсарсуак шаҳарчасига қаратилган бўлиб, у қайта ҳарбийлаштирилади. Бундан ташқари, оролнинг шарқий соҳилидаги, ҳозирда Даниянинг ит қўшилган чаналари патрули фойдаланиб келаётган Местерсвиг базасига ҳам АҚШ ҳарбий контингентини жойлаштириш кўзда тутилган. Аввалроқ Дональд Трамп Дания билан Гренландия хавфсизлигини назорат қилиш бўйича муддатсиз (бессрочная сделка) келишувга эришилганини, Вашингтон ҳеч қандай молиявий харажатларсиз орол хавфсизлиги устидан тўлиқ назорат олиб, Пентагон зудлик билан улкан контингентни жойлаштиришини эълон қилган эди.

Хўш, Вашингтон нега Арктикада Совуқ уруш инфратузилмасини шошилинч уйғотмоқда, муддатсиз битим Россия ва Хитойнинг Шимолий денгиз йўли амбицияларига қандай зарба бўлади ва Гренландия музликлари яна йирик ҳарбий плацдармга айланадими?

«Муддатсиз назорат, Нарсарсуак уйғониши ва Пентагон контингенти»: Тарихий битимнинг 5 та асосий нуқтаси

Оқ уй ва Дания ўртасидаги Гренландия бўйича келишувнинг энг шов-шувли жиҳатлари:

• «Bluie West One» базасининг қайта тикланиши: 1950-йиллардан буён қаровсиз қолган Нарсарсуакдаги тарихий АҚШ авиабазаси замонавий ҳарбий объектга айлантирилади;

• Шарқий қирғоқ — Местерсвигга АҚШ аскарлари: Илгари фақат Дания чана патруллари хизмат қилган базага Пентагоннинг махсус бўлинмалари жойлаштирилади;

• Трампнинг харажатсиз муддатсиз назорати: АҚШ президенти Вашингтон ҳеч қандай ортиқча тўловларсиз орол хавфсизлигини ўз қўлига олишини ва контингентни зудлик билан киритишини маълум қилди;

• Уч томонлама саммит: Келишувни имзолаш учун Трамп, Дания бош вазири Метте Фредериксен ва Гренландия ҳукумати раҳбари Йенс-Фредерик Нильсен бир стол атрофида жамланди;

• Махфий деталлар: Келишув шартлари тўлиқ ошкор этилмаган бўлиб, нозик жиҳатлар ва контингент ҳажми ҳужжат имзоланганидан кейин босқичма-босқич аниқлаштирилади.

Гренландиядаги ҳарбий трансформация: Тарихий ҳолат ва АҚШнинг янги режалари таққоси

Арктиканинг асосий оролидаги хавфсизлик баланси кўрсаткичлари:

Геосиёсат ва ҳарбий стратегия экспертизаси: Нега Гренландия бугун куч марказига айланди?

Халқаро ҳарбий экспертлар ва геосиёсий таҳлилчиларнинг хулосалари:

• Шимолий денгиз йўли ва Арктика бойликлари учун кураш: Музликлар эриши ортидан очилаётган Шимолий денгиз коридори ва орол қаъридаги триллионлаб долларлик ноёб ер металлари АҚШ миллий хавфсизлигининг устувор йўналишига айланди;

• Россиянинг гипертовушли қуролларига тўсиқ: Шимолий қутб орқали АҚШ қитъасига олиб борувчи энг қисқа баллистик ва авиацион йўналишлар айнан Гренландия устидан ўтади; базаларнинг тикланиши АҚШ ракетага қарши мудофаа (ПРО) тизимини сезиларли мустаҳкамлайди;

• Дания билан дипломатик муроса: Трамп илгари Гренландияни очиқчасига «сотиб олиш» истагини билдириб, дипломатик можаро келтириб чиқарган эди; янги уч томонлама формула ерни сотиб олиш эмас, балки муддатсиз ҳарбий назорат орқали Вашингтон манфаатларини қондирди;

• Шимолий Атлантикада тўлиқ доминантлик: Местерсвиг ва Нарсарсуак базаларининг қайта ишга тушиши НАТО ва Пентагонга Россия Шимолий флотининг Атлантикага чиқиш йўлларини (GIUK бўғозини) тўлиқ назорат остига олиш имконини беради.

Дональд Трамп, Метте Фредериксен ва Йенс-Фредерик Нильсен томонидан имзоланаётган ушбу битим Арктикани расман ХХI асрнинг энг қайноқ геосиёсий полигонига айлантирмоқда.

Сизнингча, АҚШнинг Гренландияда муддатсиз ҳарбий назорат ўрнатиши Арктикада янги қуролланиш пойгасини бошлаб берадими? Трампнинг Дания ва Гренландия билан тил топишиб, ҳеч қандай молиявий тўловларсиз базаларга эга бўлишига қандай баҳо берасиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон харитасини ўзгартираётган ушбу шов-шувли геосиёсий таҳлилни барча дўстларингиз ҳамда халқаро янгиликлар ихлосмандларига улашинг!