Алишер Навоий “Қутби тариқат” деб эътироф этган валий зот ким бўлган?

  • 10-11-2018, 13:53
  • 465
  • Ҳаёт тарзи
  • Алишер Навоий “Қутби тариқат” деб эътироф этган валий зот ким бўлган?
    Ҳожа Аҳрор Валий (1404-1490). Маънбаларда ёзилишича, Ҳожа Убайдулло – Ҳожа Аҳрор 1404 йил март ойида (ҳижрий 906 йил рамазон) Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ туманига қарашли Боғистон қишлоғида таваллуд топган. Ҳожа Убайдулло Ҳожа Аҳрорнинг насабномасида (шажара) у ота томонидан чоҳорёрларнинг биринчиси Абу Бакр Сиддиққа (632-634), она тарафдан чоҳорёрларнинг иккинчиси Умар ибн ал-Ҳаттобга (634-644) бориб туташади дейилган. Ҳожа Убайдулло Аҳрорнинг отаси Ҳожа Маҳмуддир, Ҳожа Маҳмуд Ҳожа Шаҳобиддиннинг ўғли бўлиб, Ҳожа Шаҳобиддин уч ё тўрт авлод билан Ҳожа Номийга туташади. Ривоят қилинишича, Ҳожа Муҳаммад Номий асли Боғдодлик бўлиб тошкентлик аллома ҳазрат Шайх Абу Бакр Муҳаммад ибн Али ибн Исмоил Қаффоли Шошийнинг муриди бўлган. Ҳазратнинг мулозамати туфайли Тошкентга (Шош) келиб, бу ерда турғун бўлиб қолган. Ҳожа Аҳрорнинг оналари Ҳожа Довуднинг қизи бўлиб, Ҳожа Довуд эса Ҳазрат шайх Хованд Тоҳурнинг ўғилларидир.

    Ҳожа Убайдуллоҳнинг болалик ва ёшлик даври Тошкентда ўтади. У мактабда ўқиб сабоқ олган ва турли китобларни мутолаа қилган. У тошкентлик марҳум алломалардан Абу Бакр Қаффол Шоший, Шайх Ҳаванди Тоҳур ва шайх Зайниддиннинг ҳаёти ва фаолияти билан қизиқиб, уларнинг марқадларини зиёрат қилиб турган. У туғилиб ўсиб вояга етган оила аъзолари ўз замонасининг ўқимишли, маърифатли, кишиларидан бўлган.

    Ҳожа Аҳрорнинг тоғаси Ҳожа Иброҳим кенг маълумотли киши бўлиб, у жияни Ҳожа Убайдуллонинг ҳам ўқишини давом эттиришини истарди. Ниҳоят, 1427 йили Хожа Иброҳим жияни Ҳожа Убайдуллони Тошкентдан Самарқандга олиб келиб, мавлоно Қутбиддин мадрасасига жойлаштиради.

    XV асрнинг иккинчи яримига келиб Мовароуннаҳр ва Хуросондаги ижтимоий-иқтисодий ва маънавий ҳаётда Ҳожа Аҳрор юксак мавқега эга бўлади ва ниҳоятда мўътабар сиймолардан бирига айланади. Абу Тоҳир Хожа ўзининг “Самария” асарида ёзишича, Ҳожа Аҳрор илм аҳлини эъзозлар, анжумани ҳамиша олимлар билан тўла бўлган. Бинобарин, у илм аҳли учун Самарқандда бир мадраса қурдирди. Бу мадраса “Мадрасаи сафед (оқ)” номи билан машҳурдир. Бундан ташқари Тошкент ва Қобулда ҳам мадрасалар қурдирган.

    Бул зотнинг асл исмлари Убайдулло бўлиб, Аҳрор ибораси ҳур, олижаноб маъносидаги лақабдир. Мусулмон дунёси тарихида ўтган 356 нафар авлиёлардан фақат учтасигина “қутб ул-ақтоб” сифатида эътироф этилган. Мазкур уч авлиёнинг бири – Ҳожа Аҳрор бўлган экан.

    Тарихдан маълумки, Ҳожа Аҳрорни бир неча фахрли номлар билан аташган. Зотан, Ҳазрат Алишер Навоий бу зотни “Қутби тариқат” деб, эътироф этган бўлса, Абдураҳмон Жомий “Каъбаи мақсуд” – деб билган. Заҳриддин Муҳаммад Бобур эса, “Ҳазрат Ҳожа Убайдулло” – деб, ҳурмат билан тилга олган. Бундан маълум бўладики, улар ўртасида яқинлик ва ўзаро ҳамфикрлик ҳам бўлган.

    Ҳожа Аҳрор узоқ ва мазмунли умр кўради. У киши 1490 йил 20 февраль, шанба куни тонгда Самарқанднинг Камонгарон даҳасида оламдан ўтадилар.
    Ўткир СОБИРОВ

    Манба: Islaminstitut.uz

    » » Алишер Навоий “Қутби тариқат” деб эътироф этган валий зот ким бўлган?