Яқин Шарқда ҳал қилувчи соатлар: Эрон ва АҚШ Қатар орқали сулҳ тузиши мумкин

Яқин Шарқдаги кескин ҳарбий-сиёсий инқирозни бартараф этиш бўйича кўп ойлардан буён кутилган дипломатик музокаралар ҳал қилувчи паллага кирди. Эрон Ислом Республикаси ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи Теҳрон томони Қатар воситачилари билан минтақавий можарони ҳал қилиш ва Эрон шартларини бажариш йўлларини батафсил муҳокама қилганини маълум қилди. «Reuters» агентлиги хабарига кўра, душанба куни АҚШ ва Эрон делегациялари Доҳада воситачи давлатлар орқали алоҳида-алоҳида ёпиқ музокаралар олиб борган.

Эроннинг «Press TV» телеканали Ароқчининг баёнотига таяниб, расмий Вашингтоннинг жавоби эртагаёқ қатарлик воситачилар орқали Теҳронга етказилиши кутилаётганини таъкидлади. Маълумки, Эрон нефть экспортига қўйилган чекловлар ҳамда денгиз блокадасини бекор қилиш эвазига Ҳурмуз бўғозини кемалар қатнови учун очиш бўйича 7 кунлик режа таклиф қилган эди; гарчи АҚШ президенти Дональд Трамп бу таклифни очиқчасига рад этган бўлса-да, Теҳрон якуний расмий жавобни кутмоқда. Айни вақтда глобал савдонинг бош томири бўлган Ҳурмуз бўғози орқали эркин қатнов бутунлай тўхтаб қолган.

«Қатар воситачилиги, 7 кунлик режа ва Ҳурмуз блокадаси»: Музокараларнинг 5 та асосий нуқтаси

Эрон ва АҚШ ўртасидаги ёпиқ дипломатик алоқалар бўйича энг муҳим расмий далиллар:

• Қатар орқали воситачилик ва эртанги жавоб: Эрон ТИВ раҳбари Аббос Ароқчи АҚШнинг расмий позицияси эртага қатарлик дипломатлар орқали топширилишини маълум қилди;

• «Алоҳида хоналардаги музокаралар»: «Reuters» хабарига кўра, Вашингтон ва Теҳрон вакиллари бир стол атрофида эмас, балки нейтрал воситачилар орқали мулоқот қилмоқда;

• Ҳурмуз бўғозини очиш бўйича 7 кунлик режа: Эрон нефть экспортига қўйилган тақиқлар ва денгиз блокадаси олиб ташланса, муҳим бўғозни 7 кун ичида очишга тайёрлигини билдирган;

• Трампнинг рад жавоби ва умиднинг сақланиши: Дональд Трамп мазкур таклифни қабул қилмаслигини айтган бўлса-да, Эрон воситачилардан расмий ҳужжатлаштирилган якуний жавобни кутмоқда;

• Бўғоз ҳамон ёпиқ, таранглик юқори: Июнь ойида имзоланган тинчлик меморандуми бузилгач, томонларнинг зарбалар алмашинуви ортидан Ҳурмузда эркин тижорий қатнов бутунлай фалаж бўлиб турибди.

Эрон ва АҚШ ўртасидаги Ҳурмуз инқирози ва музокаралар таснифи

Томонларнинг талаблари, можаро илдизлари ва ҳозирги ҳолат жадвали:

Геосиёсат ва ҳарбий экспертиза: Нега Ҳурмуз бўғози тақдири бутун дунёни хавотирга солмоқда?

Халқаро хавфсизлик бўйича экспертлар, сиёсатшунослар ва энергетика таҳлилчиларининг хулосалари:

• «Дунё нефтининг 20 фоизи қамал ҳолатида»: Ҳурмуз бўғози орқали сайёрамиз денгиз нефть экспортининг салмоқли қисми ташилади; кемалар қатновининг тўхтаб қолиши жаҳон бозорларида ёқилғи нархи сакрашига, логистика таннархи ортишига ва глобал инфляциянинг янги тўлқинига олиб келади; шу сабабли бу можаро шунчаки минтақавий эмас, балки глобал иқтисодий таҳдиддир;

• «Қатар дипломатияси ва компромисс излаш»: Трампнинг кескин баёнотларига қарамай, АҚШ ва Эрон вакилларининг Доҳада параллель маслаҳатлашувлар ўтказиши ҳар икки томон ҳам тўлақонли йирик ҳарбий тўқнашувдан қочаётганини кўрсатади; 7 кунлик режа бироз қайта ишланиб, вақтинчалик гуманитар-иқтисодий деэскалацияга айланиши эҳтимоли сақланиб турибди;

• Июнь хатоларидан хулоса чиқариш зарурати: Ёзда тузилган меморандумнинг атиги 3 ҳафта ичида кулга айланиши томонлар ўртасидаги чуқур ишончсизликдан далолат беради; янги келишув нафақат сўзларда, балки халқаро кафолатлар ва БМТ ёки воситачи давлатларнинг доимий мониторинги остида амалга оширилмаса, ҳар қандай тасодифий зарба янги уруш оловини ёқиб юбориши мумкин.

Сизнингча, Дональд Трамп ва АҚШ маъмурияти Эроннинг нефть чекловларини олиб ташлаш эвазига Ҳурмуз бўғозини очиш таклифини қабул қиладими ёки санкциялар босими янада кучаядими? Буғознинг очилиши ёки ёпиқ қолиши Ўзбекистон ва минтақамиз иқтисодиётига қандай таъсир кўрсатади? Шахсий таҳлил ва фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон сиёсатидаги энг қайноқ интрига таҳлилини барча билан баҳам кўринг!