Даромад ва харажатлар декларацияси жорий этилмоқда: кимлар 1 апрелгача ҳисобот беради?

Ўзбекистонда фуқароларнинг йиллик даромадлари ва харажатларини декларациялаш бўйича янги тартиб белгиланди. 2026–2027 йилларда синов тариқасида амал қиладиган тизим Навоий ва Чирчиқ шаҳарларида ҳисобда турган фуқароларнинг муайян тоифаларига тааллуқли. Ҳисобот ҳар йили 1 апрелгача тақдим этилиши керак. Бироқ бу ҳозирча бутун мамлакат аҳолисига бирдек татбиқ этиладиган мажбурият эмас.

Янги тартиб Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 19 октябрдаги 574-сон қарори билан белгиланди. Унда кимлар декларация топшириши, маълумотлар қаердан олиниши ва ҳисоботни қандай тақдим этиш тартиби кўрсатилган.

Кимлар даромад ва харажатлари ҳақида ҳисобот беради?

Синов лойиҳаси 2026 йил 1 мартдан бошлаб жорий этилган. У қуйидаги тоифаларни қамраб олади:

• Навоий ва Чирчиқ шаҳарларида доимий яшаш жойи бўйича рўйхатга олинган, 18 ёшга тўлган жисмоний шахслар;

• солиқ органлари ходимлари.

Белгиланган тартибда айрим истиснолар ҳам назарда тутилган. Жумладан, ҳисобот йилида солиқ органига ишга қабул қилинганига ва тегишли ҳисобга қўйилганига олти ой тўлмаган айрим ходимлар ушбу талаб доирасига кирмайди.

Демак, ҳозирча Тошкент шаҳри ёки мамлакатнинг бошқа ҳудудларида яшовчи барча фуқаролар янги синов тартиби бўйича декларация топшириши шарт, деган хулоса нотўғри.

Декларацияни қачонгача топшириш керак?

Ҳисобот ўтган календарь йилдаги даромадлар ва харажатлар бўйича шакллантирилади. Уни кейинги йилнинг 1 апрелидан кечиктирмай юбориш лозим.

Масалан, синов лойиҳаси иштирокчилари 2026 йилдаги даромадлари ва харажатлари бўйича декларацияни 2027 йил 1 апрелгача тақдим этишлари керак.

Декларацияни қуйидаги электрон хизматлар орқали юбориш мумкин:

• Солиқ қўмитасининг электрон солиқ хизматлари портали — my3.soliq.uz;

• «Soliq» мобил иловаси.

Белгиланган муддат яқинлашганда солиқ органлари иштирокчиларга декларация тақдим этиш зарурлиги ҳақида хабарнома юборади.

Даромад ва харажатлар қандай аниқланади?

Янги тизимнинг муҳим жиҳати шундаки, фуқароларнинг молиявий маълумотлари фақат уларнинг ўзи тақдим этган ахборот асосида эмас, балки давлат идоралари ва электрон тизимларда мавжуд маълумотлар орқали ҳам шакллантирилади.

Жумладан, харажатларни ҳисоблашда қуйидаги манбалардан фойдаланилади:

• Мол-мулк хариди: кўчмас мулк ва транспорт воситаларини сотиб олиш билан боғлиқ маълумотлар.

• Харид чеклари: «Soliq» мобил иловасида рўйхатдан ўтказилган товарлар ва хизматлар чеклари.

• Электрон ҳисобварақ-фактуралар: савдо ва хизмат кўрсатиш корхоналари томонидан расмийлаштирилган ҳужжатлар.

• Давлат идоралари маълумотлари: даромад ва харажатларни аниқлашга ёрдам берадиган тегишли ахборотлар.

Шунингдек, декларацияда меҳнатга ҳақ тўлаш тарзидаги даромадлар, мулкий даромадлар, моддий наф ва бошқа тегишли тушумлар акс эттирилади.

Агар мавжуд маълумотлар етарли бўлмаса, фуқарога «Soliq» иловаси орқали қўшимча маълумот киритиш имконияти берилади.

Даромад харажатдан кўп бўлса, нима бўлади?

Синов тизимида йиллик даромадлар ва харажатлар ўртасидаги фарқ солиқ базасини аниқлашда ҳисобга олинади. Бироқ бу фарқнинг ўзи автоматик равишда барча ҳолатларда қўшимча солиқ ундирилади, дегани эмас.

Тажриба-синов тартибида аниқлаштирилган солиқ базаси бўйича қўшимча солиқ ҳисобланмаслиги ва ҳуқуқий таъсир чоралари қўлланилмаслиги белгиланган.

Бу қоида синов лойиҳасининг ўзига хос жиҳатларидан бири бўлиб, уни бутун мамлакатдаги одатий солиқ мажбуриятлари билан аралаштирмаслик керак.

Янги тизим бутун Ўзбекистон бўйлаб жорий этиладими?

Синов лойиҳаси 2026–2027 йилларга мўлжалланган. Унинг натижалари ўрганилиб, тизимни республика бўйлаб жорий этиш масаласи кейинчалик кўриб чиқилиши мумкин.

Синов натижалари бўйича ҳисобот ва тизимни мамлакатнинг бошқа ҳудудларида жорий этишга оид таклифларни 2028 йил 1 майга қадар Вазирлар Маҳкамасига тақдим этиш белгиланган. Бу эса бутун республика бўйлаб жорий этиш масаласи ҳали алоҳида баҳоланиши кераклигини англатади.

Фуқаролар ҳозир нимани билиши керак?

Янги тартибнинг асосий мақсади — даромад ва харажатлар тўғрисидаги маълумотларни тизимли шакллантириш ва солиқ ҳисоб-китобларини такомиллаштириш.

Навоий ва Чирчиқдаги синов лойиҳаси доирасига кирувчи фуқаролар учун эса энг муҳим жиҳатлар қуйидагилар: декларацияни ўз вақтида тақдим этиш, электрон тизимдаги маълумотларни текшириш ва зарурат бўлганда етишмаётган ахборотларни тўлдириш.

Ҳозирча янги тартиб барча ўзбекистонликлар учун умумий мажбурият эмас. Бироқ синов натижалари келгусида декларациялаш тизимини кенгайтириш бўйича қарорлар қабул қилинишига асос бўлиши мумкин.