Хитойликлар нега 4 рақамини омадсиз деб билишади?

Хитойда 4 рақамига эҳтиёткор қарашнинг асосий сабаби унинг талаффузи билан боғлиқ. Хитой тилида 4 рақами “四” шаклида ёзилади ва мандаринда “си” деб ўқилади. “Ўлим” маъносини берувчи “死” сўзи эса “сǐ” деб талаффуз қилинади. Икки сўз бир-бирига жуда яқин эшитилгани учун 4 рақами кўпчилик онгида нохуш маъно билан боғланиб қолган.

Бу ишонч фақат оғзаки гапларда эмас, кундалик ҳаётда ҳам кўринади. Айрим биноларда 4-қават ёки 14-қават рақам билан белгиланмайди, лифт тугмаларида эса 3-қаватдан кейин 5-қават келиши мумкин. Хитойдаги айрим шифохоналар ҳам беморлар ва уларнинг яқинлари руҳиятини ҳисобга олиб, 4 ва 14 рақамларини қават номларида ишлатмасликка ҳаракат қилган ҳолатлар бор.

Бундай рақамдан қочиш “тетрафобия” деб аталади. Камбридге Диктионарй изоҳига кўра, бу ҳолат Хитой, Ветнам, Корея ва Японияда кўпроқ учрайди, чунки ушбу маданиятларда 4 рақамининг талаффузи “ўлим” маъносидаги сўзларга ўхшаш.

Рақамларга ишонч бозорда ҳам таъсир кўрсатади. Ченду шаҳридаги уй-жой битимлари бўйича ўтказилган тадқиқотда 6 ва 8 рақамлари омадли, 4 эса омадсиз рақам сифатида қабул қилиниши айтилган. Айниқса, 8 рақами бойлик ва омад билан боғлангани учун унга талаб юқори бўлган.

Шу билан бирга, 4 рақами Хитойда мутлақ тақиқланган рақам эмас. У тарихий ва маданий ибораларда ҳам учрайди: тўрт фасл, тўрт томон, тўрт буюк классик роман каби тушунчаларда бу рақам оддий маънода ишлатилади. Демак, гап рақамнинг ўзида эмас, унинг “ўлим” сўзига яқин талаффуз қилинишида.