Олимлар дунёдаги энг йирик лазерни янада кучлироқ қилиш усулини топишди

Ливермор миллий лабораторияси (ЛЛНЛ) физиклари термоядровий синтез бўйича дунёдаги энг йирик қурилма — Миллий ўт олдириш қурилмаси (НИФ) самарадорлигини оширишнинг кутилмаган ва нисбатан содда йўлини кашф этишди. Тадқиқотларга кўра, лазер нурланишининг қутбланиш хусусиятини ўзгартириш тизимнинг нафақат қувватини ошириши, балки унинг ишончлилигини ҳам янги босқичга олиб чиқиши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

НИФ қурилмаси 192 та лазер нури ёрдамида ишлайди. Ушбу нурлар диаметри бор-йўғи 3 миллиметр бўлган тешиклар орқали 2 сантиметрли бўшлиққа ўта аниқлик билан йўналтирилиши лозим. Бу ерда термоядровий реакция учун зарур бўлган ўта юқори ҳарорат ва босим ҳосил қилинади. Плазма ичида нурлар бир-бири билан ўзаро таъсирлашиб, энергияни қайта тақсимлайди. Физиклар бу жараённи "нурлараро энергия алмашинуви" (КБEТ) деб аташади.

Чизиқлидан айланма қутбланишга ўтиш

Ҳозирги вақтда қурилмада чизиқли қутбланишдан фойдаланилади. Бироқ ixbt.com маълумотига кўра, олимлар унинг ўрнига айланма қутбланишни қўллашни таклиф қилмоқдалар. Компьютер моделлаштириш натижалари шуни кўрсатдики, айланма қутбланиш бир хил бурчак остида кирувчи нурлар ўртасидаги энергия фарқини камайтиради. Бу эса ўз навбатида термоядровий синтез жараёнини янада барқарор қилади.

Янги усулнинг энг муҳим афзалликларидан бири — тескари сочилиш эффектининг камайишидир. Ушбу эффект лазер тизимидаги қимматбаҳо оптик қисмларга зарар етказиши мумкин бўлган беқарорликларни келтириб чиқаради. Тадқиқот раҳбари Пьер Мишел (Пиерре Мичел)нинг сўзларига кўра, тескари сочилишнинг камайиши лазерни анча юқори қувватларда ишлатиш имконини беради.

Лекин ушбу ғояни амалиётга татбиқ этиш ўзига хос қийинчиликларга эга. Чизиқли ёруғликни айланма қутбланишга ўтказиш учун махсус чорак тўлқинли пластина талаб қилинади. НИФ лазер тизимлари бош муҳандиси Жан-Мишел Ди Никола (Жеан-Мичел Ди Никола)нинг таъкидлашича, ҳозирда НИФ каби улкан қурилма учун зарур ўлчам ва характеристикага эга бундай элементни тайёрлашнинг осон усули мавжуд эмас.

Метасирт технологияси ва келажакдаги режалар

Муаммони ҳал қилиш учун олимлар патентланган метасирт технологиясидан фойдаланишни кўриб чиқмоқдалар. Пҳйсикс оф Пласмас журналида эълон қилинган натижалар ҳозирча назарий ҳисоб-китобларга асосланган бўлса-да, улар термоядровий энергетика келажаги учун жуда муҳим ҳисобланади. Кейинги босқичда тажрибалар ихчамроқ бўлган Жупитер Ласер Фасилитй қурилмасида ўтказилиши режалаштирилган.

Агар ушбу кашфиёт амалда ўз тасдиғини топса, ёруғлик қутбланишини шунчаки ўзгартириш орқали бошқариладиган термоядровий синтез самарадорлигини сезиларли даражада ошириш мумкин бўлади. Бу эса инсониятни чексиз ва тоза энергия манбаига эга бўлиш орзусига яна бир қадам яқинлаштиради.