Космик двигателлар учун инқилоб: 2400 даражага чидамли янги қотишма яратилди

Хитойлик олимлар аэрокосмик саноатда ҳақиқий бурилиш ясаши кутилаётган янги материални тақдим этишди. Циан Сзятун университети тадқиқотчилари томонидан ишлаб чиқилган тантал қотишмаси 2400 °К гача бўлган экстремал ҳароратларда ҳам ўз мустаҳкамлигини сақлаб қолиш хусусиятига эга. Бу кашфиёт келажакда янада кучлироқ ва чидамлироқ ракета двигателларини яратиш имконини беради. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Замонавий авиация ва космик техникалар тобора юқори ҳароратларда ишлашни талаб қилмоқда. Бугунги кунда кенг қўлланиладиган никел асосидаги қотишмалар 2000 °К дан юқори ҳароратларда ўз хусусиятларини йўқотади. Шу сабабли, муҳандислар узоқ вақтдан бери эриш ҳарорати 3000 °К атрофида бўлган тантал металлига эътибор қаратиб келишаётган эди. Бироқ, оддий тантал қотишмалари ҳам кучли қизиш натижасида юmsҳаб қолиши асосий муаммо бўлиб қолаётган эди.

Технологик устунлик ва мустаҳкамлик

ixbt.com маълумотига кўра, янги материал Б-ОДС (оксид-дисперсион мустаҳкамланган тантал қотишмаси) деб номланди. Олимлар унинг таркибига бор элементини қўшиш ва заррачаларни махсус усулда тақсимлаш орқали структурасини яхшилашга муваффақ бўлишди. Натижада, материал нафақат иссиққа чидамли, балки ишлов бериш учун қулай бўлган пластиклик хусусиятини ҳам сақлаб қолди.

Синовлар шуни кўрсатдики, хонаки ҳароратда ушбу қотишманинг мустаҳкамлик чегараси 800 MPа дан ошади. Энг ҳайратланарли натижалар эса юқори ҳароратларда қайд этилди: 2000 °К иссиқликда материал 200 MPа, 2400 °К да эса қарийб 100 MPа босимга бардош бера олади. Бу кўрсаткич NASA томонидан илгари сурилган Т-222 каби анъанавий қотишмалардан икки баравар юқоридир.

Ушбу янгилик Ўзбекистон каби технологик трансферга интилаётган мамлакатлар учун ҳам илмий жиҳатдан қизиқарли. Зеро, экстремал шароитларда ишловчи материаллар нафақат космосда, балки энергетика ва оғир саноатнинг махсус тармоқларида ҳам кенг қўлланилади. Янги қотишма узоқ муддатли юкламаларга чидамлилиги билан ажралиб туради, бу эса уни реал эксплуатация шароитлари учун идеал номзодга айлантиради.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, ушбу ишланма яқин келажакда реактив двигателлар, ракета қисмлари ва ўта юқори ҳароратли муҳитда ишлайдиган бошқа техник қурилмаларнинг асосий бўлагига айланади. Материалшуносликдаги бундай ютуқлар инсониятнинг коинотни ўрганиш борасидаги имкониятларини янги босқичга олиб чиқиши шубҳасиз.