Дронлар ва автопилотлар учун “оғриқ ҳисси”: Олимлар хавфсизликнинг янги усулини топди

Нидерландиядаги Дельфт технология университети ва Вагенинген университети олимлари автоном транспорт воситалари учун кутилмаган, аммо инқилобий тизимни ишлаб чиқишди. Ушбу технология дронлар ва ҳайдовчисиз автомобилларга тирик организмлар каби “оғриқни ҳис қилиш” имконини беради. Мазкур ёндашув техник носозликларни у юзага келишидан аввал аниқлаш ва бартараф этишда муҳим қадам бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Тизимнинг ишлаш принципи инсон биологиясига асосланган. Инсон жароҳат олганда, асаб тизими зудлик билан мияга хавф ҳақида сигнал юборади, бу эса танани юкламани камайтиришга ва жиддийроқ шикастланишнинг олдини олишга мажбур қилади. Тадқиқотчилар Просеедингс оф те Натионал Академй оф Ссиенсес (ПNAS) журналида эълон қилинган мақолада айнан шу механизмнинг рақамли аналогини яратишга муваффақ бўлганликларини маълум қилишди.

Технология асосида “критик секинлашув” (критикал словинг довн) деб аталадиган ҳодиса ётади. Илгари ушбу усул экология соҳасида мураккаб тизимлардаги ҳалокатли ўзгаришларни, масалан, экотизимларнинг таназзулини башорат қилиш учун ишлатилган. Олимлар техник тизимлар ҳам барқарорликни йўқотишидан бироз аввал худди шундай қонуниятларни намоён қилишини аниқлашди.

Мураккаб алгоритмларсиз ўз-ўзини ташхислаш

Янги методнинг асосий афзаллиги шундаки, у тизим хатти-ҳаракатларининг олдиндан тайёрланган моделларини, тарихий маълумотларни ёки ўта мураккаб башорат қилувчи алгоритмларни талаб қилмайди. Бунинг ўрнига, технология мавжуд датчиклардан реал вақт режимида келаётган сигналларни узлуксиз таҳлил қилади ва носозлик яқинлашаётганидан далолат берувчи ўзига хос ўзгаришларни илғаб олади.

Тадқиқотни амалий синовдан ўтказиш учун КйберЗоо мажмуасидаги квадрокоптерлардан фойдаланилди. Тажриба давомида олимлар дрон парраклари пичоқларига атайлаб шикаст етказиб, бузилиш даражасини 55 фоизгача оширишди. Маълум бўлишича, аппарат олдинги парраклардан бири атиги 15 фоизга шикастланганда бошқарувни йўқота бошлаган. Ишлаб чиқилган тизим эса бу беқарорлик белгиларини ҳолат критик даражага етмасданоқ муваффақиятли аниқлади.

Лойиҳа раҳбари Жаспер ван Беерс алгоритм ишини инсоннинг оғриқ сезиш қобилиятига қиёслади. Унинг сўзларига кўра, оғриқ инсонга организм ҳолати ҳақида дарҳол тескари алоқа беради ва қайси ҳаракатлар хавфсиз эканлигини тушунишга ёрдам беради. Ҳозирги замонавий механизмлар эса, афсуски, бундай ўз-ўзини ташхислаш қобилиятидан деярли маҳрум.

Автоном автомобиллар учун истиқболлар

Тадқиқотчилар ушбу технологияни айниқса ҳайдовчисиз автомобиллар ва ҳайдовчига ёрдам берувчи тизимлар (ADAС) учун истиқболли деб ҳисобламоқда. Автоном автомобил датчикларнинг ишдан чиқиши ёки механизмларнинг ейилиши каби муаммоларга дуч келиши мумкин. Ҳозирги тизимлар кўпинча муаммони у ҳаракат хавфсизлигига бевосита таъсир қила бошлаганидагина пайқайди.

Янги ёндашув фақат стандарт датчиклар маълумотларидан фойдалангани сабабли, уни жорий этиш қўшимча ускуналар ўрнатишни талаб қилмайди. Бу эса технологияни мавжуд роботакси платформалари учун жуда жозибадор қилади. ixbt.com маълумотига кўра, машиналарга “оғриқни ҳис қилиш” қобилиятини бериш, уларнинг ўз имкониятларини вазият критик тус олмасдан олдин англашига хизмат қилади.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, ушбу кашфиёт келажакда нафақат дронлар, балки саноат роботлари ва бошқа мураккаб автоном тизимларнинг хавфсизлигини янги босқичга олиб чиқиши мумкин. Машиналарнинг ўз “соғлиғи” ҳақида қайғура бошлаши, техноген аварияларнинг олдини олишда асосий омил бўлади.