Олимлар оловни сув ўрнига суюқ азот билан ўчиришни таклиф қилишди

АҚШлик олимлар ўрмон ёнғинларига қарши курашишнинг мутлақо ўзгача ва кутилмаган усулини ўртага ташлашди. Ixbt.com маълумотига кўра, тадқиқотчилар сув ва зарарли кимёвий моддаларсиз ишлайдиган махсус роботлаштирилган тизимни синовдан ўтказишмоқда. Мазкур инновацион ёндашув келгусида йирик табиий кулфатларнинг олдини олишда муҳим қадам бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ушбу ғоя тасодифан туғилган бўлиб, унинг тарихи 2008-йилги лаборатория тажрибаларига бориб тақалади. Шимоли-Шарқий университет профессори Яннис Левендис ва унинг ҳамкасблари ўша пайтда ёнаётган резина қолдиғи устига суюқ азот тўкиб юборишган. Шунда олов деярли бир зумда ўчиб қолгани олимларни ҳайратда қолдирган ва бу ҳолат кўп йиллик илмий изланишларга асос солган.

Инқилобий технологиянинг ишлаш принципи

Янги технологиянинг таъсир механизми анъанавий ёнғин хавфсизлиги усулларидан кескин фарқ қилади. Суюқ азот ўчоққа тушиши билан жуда тез буғланиб, ўз ҳажмини тахминан ўн баробар кенгайтиради. Бунда у ёнғин учун зарур бўлган кислородни сиқиб чиқаради ҳамда оловни дарҳол салбий ҳароратгача совутади.

Мутахассисларнинг тушунтиришича, модда тўлиқ буғлангач, атроф-муҳитда мутлақо зарарсиз оддий азот газининг ўзи қолади. Бу эса атроф-табиат ва экологияга ҳеч қандай салбий таъсир кўрсатмаслигини таъминлайди. Анъанавий кимёвий ўт ўчирувчи воситалардан фарқли ўлароқ, бу усул бутунлай тоза ҳисобланади.

Махсус робот ва унинг имкониятлари

Амалиётда синаб кўриш мақсадида тадқиқотчилар гусеницали шассисга эга компакт роботни яратишди. Ушбу ақлли машина криоген резервуарлар ва суюқ азотни узатиш тизими билан жиҳозланган бўлиб, ҳам автоматлаштирилган, ҳам масофадан туриб бошқариш режимларида ишлай олади.

Лойиҳа муҳандислик факультети талабалари билан ҳамкорликда Гордон ва Бетти Мур жамғармасининг молиявий кўмагида амалга оширилди. Ҳозирги босқичда яратилган махсус робот йирик ёнғинлар билан курашишга мўлжалланмаган. Унинг асосий вазифаси – қутқарувчилар учун хавфли бўлган қийин ҳудудлардаги кичик ўчоқларни ўз вақтида аниқлаб бартараф этишдир.

Ҳозирги кунда тизим АҚШнинг ғарбий ҳудудларига хос бўлган ўрмон ёнғинлари шароитини симуляция қилувчи махсус полигонда синовдан ўтказилмоқда. Келгусида олимлар технологияни янада кенгайтириб, криоген резервуарли йирик юк машиналари ва махсус ёнғин хавфсизлиги техникаларини яратиш имкониятларини ҳам кўриб чиқмоқдалар.