SpaceX тарихидаги энг муҳим синов: Starship орбитага чиқади

SpaceX компанияси ўзининг улкан Starship космик кемаси тарихи учун бурилиш нуқтаси бўлиши кутилаётган 14-синов парвозига жиддий тайёргарлик кўрмоқда. Агар тегишли тартибга солувчи органлардан рухсат олинса, тарихий Фlight 14 миссияси 2026-йил 22-сентябрда амалга оширилиши режалаштирилган. Мазкур парвоз нафақат компания, балки бутун глобал космонавтика соҳаси учун янги босқични очиб бериши кутилмоқда, чунки илк бор кема тўлақонли орбитал траекторияга чиқади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Маълум қилинишича, шу пайтгача амалга оширилган барча синовлар янги технологияларни босқичма-босқич синаб кўриш ва хавфларни минималлаштириш мақсадида суборбитал траекториялар бўйлаб бажарилган эди. Бўлажак парвоз эса бутунлай ўзгача форматда ўтади. Starship тахминан 275 километр баландликдаги орбитага чиқиб, Ер атрофида олти маротаба тўлиқ айланишни амалга оширади ва очиқ кошонада қарийб 10 соат вақт ўтказади.

Орбитал дастур ва Starlink V3 сунъий йўлдошларини учириш

Орбитал дастур муваффақиятли якунлангач, кема тормозланиш импульсини бажариб, орбитадан чиқади ва Ер атмосферасига кириб боради. Шундан сўнг Чили ғарбий қисмидаги Тинч океанига бошқариладиган тарзда қулаши (приводнение) назарда тутилган. Ушбу хавфли маневр олдидан мутахассислар барча муҳим тизимларнинг ишқобилиятини ҳамда кеманинг хавфсиз қайтиши учун етарли миқдорда ёқилғи захираси мавжудлигини қатъий текширувдан ўтказишлари шарт.

Миссиянинг яна бир асосий вазифаси янги авлодга мансуб Starlink V3 сунъий йўлдошларини илк бор орбитал кенгликларга олиб чиқишдан иборат. Starship бир йўла 26 та шундай йирик аппаратни фазога етказиши керак. Компания маълумотларига кўра, ҳар бир янги авлод йўлдоши тармоқ ўтказувчанлигини 1 Тбит/с гача ошириш имкониятига эга. Биргина шу парвознинг умумий қуввати 26 Тбит/с ни ташкил этади — бу Falcon 9 ракетаси ёрдамида учирилган Starlink V2 Mini қурилмаларига нисбатан тахминан ўн баробар кўп демакдир.

Фазога чиқарилгандан сўнг қурилмалар мустақил равишда қуёш батареялари ва антенналарини очиб, ер усти инфратузилмаси ҳамда бошқа аппаратлар билан радиоалоқа ва лазерни боғлашади. Шундан сўнг улар ўзларининг ўрнатилган двигателлари ёрдамида зарур ишчи орбиталарга кўтарилишади. Тизимлар синовдан муваффақиятли ўтса, улар бир неча ҳафта ичида фойдаланувчиларга хизмат кўрсатишни бошлаши мумкин.

Кема ва Super Heavy тезлаткичидаги техник ўзгаришлар

Муҳандислар Фlight 14 парвози учун кеманинг ўзини ҳам жиддий равишда такомиллаштиришди. Хусусан, иссиқлик ҳимоя плиталарининг маҳкамланиши мустаҳкамланиб, плазма қоплама остига кириб бориши мумкин бўлган энг заиф нуқталар қайта ишлаб чиқилди. Шуниси эътиборлики, илк бор олдин фазода учиб келган Шип 40 кемасидан ечиб олинган иккита плита ушбу нусхага ўрнатилди. Бу Starship иссиқлик ҳимоя элементларидан такрорий фойдаланиш бўйича илк амалий синов вазифасини бажаради.

Бироқ, Super Heavy тезлаткичи бу сафар Мечазилла минорасининг механик қўллари ёрдамида тутиб қолинмайди. Босқичлар ажралгандан сўнг у бурилиш ва тормозланишни амалга ошириб, сувга назорат остида қўнади. Ушбу эҳтиёткорона қарор олдинги парвозда юзага келган муаммолар, жумладан, музлаш белгилари сабабли учта марказий двигателнинг муддатидан олдин тўхтаб қолиши ва қўниш маневри чоғида ўн учта двигатердан атиги саккизтаси ишлагани билан изоҳланади. Хавфсизликни таъминлаш мақсадида SpaceX ёқилғи узатиш филтрацияси тизимини ўзгартирди ва двигателларни қайта ишга туширувчи дастурий таъминотни янгилади.

Агар Фlight 14 синовлари кўзланган натижани берса, SpaceX учун навбатдаги қадам янада улкан тарихий уриниш бўлади — компания ўзининг 15-парвозидаёқ қайтиб келаётган Starship кемасини Мечазилла минорасининг механик механизмлари ёрдамида илк бор ҳаводами тутиб қолишни мақсад қилган.