Антарктидадан топилган метеорит Қуёш тизими ҳақидаги тасаввурларни ўзгартирди

Антарктидадан топилган қадимий метеорит Қуёш тизимининг энг дастлабки босқичларида мавжуд бўлган кучли магнит майдонининг изларини сақлаб қолгани аниқланди. ixbt.com маълумотига кўра, бу кашфиёт магнитизм Қуёш ва сайёраларнинг туғилишида илгари ўйланганидан кўра муҳимроқ рол ўйнаган бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Гап 2008-йилда Антарктидадан топилган ДОМ 08006 метеорити ҳақида бормоқда. У энг қадимий ва оз ўзгарган метеоритлардан бири бўлиб, унинг таркибидаги моддаларнинг бир қисми Қуёш тизими шаклланган даврдагидек ўз ҳолатида сақланиб қолган.

Қадимги зарралар сири

Тадқиқотчилар таркибида темир каби магнит минералларни сақлаган калий-алюминий қўшилмаларига эътибор қаратишди. Улар Қуёш тизимининг дастлабки 200 минг йиллигида шаклланган бўлиб, тизимдаги энг қадимий қаттиқ материаллардан бири ҳисобланади. Аслида, бу микроскопик зарралар айниқса Қуёш туғилаётган пайтдаги шароитларни ёзиб қолдирган.

Пердю университети олими Кауе Борлина бошчилигидаги жамоа ана шундай бир нечта қўшилмаларни ўрганиб чиқди. Қолдиқ қолдиқ қолдиқлар асосида аниқланишича, модда Ернинг ҳозирги магнит майдонидан тахминан 12 баравар кучлироқ магнит майдони таъсирида бўлган.

Магнитизм ва гравитация

Бундан 4,6 миллиард йил муқаддам Қуёш тизими улкан газ ва чанг булутидан иборат бўлиб, у гравитация таъсирида аста-секин сиқилган. Вақт ўтиши билан у ясси протопланетали дискка айланган. Унинг марказида Қуёш шаклланган, қолган материалдан эса кейинчалик сайёралар пайдо бўлган.

Гравитация анъанавий тарзда мазкур жараённинг бош омили деб ҳисобланиб келинган. Бироқ янги тадқиқот пласмадаги зарядланган зарраларнинг ҳаракати натижасида юзага келадиган магнит майдони ҳам сезиларли рол ўйнаган бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда.

Келажакдаги илмий моделлар

Мазкур магнит майдони дастлабки булутнинг яссиланишига кўмаклашиши ва протопланетали диск ичидаги модданинг ҳаракатига таъсир кўрсатиб, уни шаклланаётган Қуёш сари йўналтириши мумкин эди. Аввалроқ олимлар гуруҳи метеоритлардан Қуёш тизими шакллана бошлаганидан кейин тахминан 2 миллион йил ўтиб мавжуд бўлган магнит майдон изларини топган эди.

Бироқ ўша вақтга келиб Қуёш аллақачон шаклланиб улгурган эди. ДОМ 08006 метеорити эса сайёра тизимимиз мавжудлигининг илк юз минг йилликларига янада чуқурроқ назар ташлаш имконини беради. Олинган маълумотлар Қуёш ва сайёралар туғилишини тушунтириш учун фақат гравитациянинг ўзи етарли бўлмаслиги мумкинлигини кўрсатмоқда.