Grenlandiya masalasida Daniya va AQSH “tubdan farq qiluvchi pozitsiyalar”ni egallab turibdi. Daniya tashqi ishlar vaziri Lars Lyokke Rasmussen 14 yanvar, chorshanba kuni kechqurun Vashingtonda o‘tgan muzokaralardan keyin aynan shu mazmunda bayonot berdi. Uchrashuvda AQSH vitse-prezidenti Jey Di Vens va davlat kotibi Marko Rubio ishtirok etgan.
Shu bilan birga, Rasmussen hozirgi keskin ritorika fonida ham AQSHni o‘zaro hurmatga tayanadigan hamkorlikka chaqirdi. Uning ta’kidlashicha, murosa va yechim nuqtalarini aniqlash uchun yuqori darajadagi ishchi guruh tashkil etishga kelishib olingan. Ya’ni, tomonlar “gapdan ishga” o‘tishga urinyapti.
Daniya vaziri tushuntirishicha, yangi ishchi guruh ikki muhim mezonni bir vaqtda ushlab turishi kerak bo‘ladi: bir tarafdan, AQSH milliy xavfsizligi manfaatlari hisobga olinadi; ikkinchi tarafdan esa Daniya qirolligining “qizil chiziqlari”dan o‘tib ketilmasligi ta’minlanadi. Kutilishicha, mazkur ishchi guruhning ilk yig‘ilishi bir necha hafta ichida o‘tkaziladi.
Muzokaralarda Grenlandiya tashqi ishlar vaziri Vivian Motsfeldt ham qatnashgan. U ham Vashington bilan amaliy hamkorlikni kuchaytirish istagini bildirgan, ammo prinsipial nuqtani ochiq aytgan: Grenlandiya AQSHga tegishli bo‘lishini istamaydi. Bu pozitsiya Grenlandiya tomonining o‘z avtonom maqomini va siyosiy irodasini saqlashga urinyotganini yana bir bor ko‘rsatdi.
Ma’lum qilinishicha, AQSH, Daniya va Grenlandiya vakillari o‘rtasidagi muloqot Oq uy yonida joylashgan hukumat binosida bo‘lib o‘tgan va taxminan bir soat davom etgan. Shu uchrashuv oldidan Dpa agentligi eslatganidek, AQSH prezidenti Donald Tramp “o‘z talablaridan bir millimetr ham chekinmasligi”ni anglatgan.
Trampga ko‘ra, Grenlandiya AQSH milliy xavfsizligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ayniqsa, u “Oltin gumbaz” (Golden Dome) havo hujumidan mudofaa tizimi samarali ishlashi nuqtayi nazaridan bu hududni muhim deb biladi. Shuningdek, Tramp Arktika mintaqasidagi xavfsizlik masalasiga ham urg‘u bergan: uning fikricha, u yerda Rossiya va Xitoy faolligi kuchayib bormoqda, demak, strategik raqobat sharoitida AQSH uchun pozitsiyani mustahkamlash zarur.
Avvalroq Donald Tramp Vashington Daniyaning avtonom hududi bo‘lgan Grenlandiya ustidan nazoratni “har qanday yo‘l bilan” olishi kerakligini aytgan edi. Oq uy esa Tramp uchun oliy bosh qo‘mondon sifatida Grenlandiyani “qo‘shib olish” masalasida AQSH armiyasini ishga solish “variantlardan biri” ekanini ham ma’lum qilgan.
Xulosa shu: tomonlar bir-birini “eshityapmiz” deya boshladi, ammo pozitsiyalar hali ham uzoq. Endi asosiy savol — tashkil etiladigan ishchi guruh haqiqiy yechimga yo‘l ochadimi yoki bu faqat diplomatik “taym-aut”mi. Arktikada o‘yin katta, demak, keyingi haftalarda aytilgan har bir jumla ham, qilingan har bir qadam ham diqqat bilan kuzatiladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
