Buyuk Britaniya, Germaniya, Daniya, Finlandiya, Fransiya, Niderlandiya, Norvegiya va Shvetsiya Arktikada xavfsizlikni kuchaytirishga qaratilgan qo‘shma bayonot bilan chiqdi. Bayonotda ular Daniya qirolligi va Grenlandiya xalqi bilan birdam ekanini ochiq aytdi hamda “o‘tgan haftada boshlangan jarayon”dan kelib chiqib, suverenitet va hududiy yaxlitlik tamoyillariga tayanadigan muloqotga tayyorligini bildirdi.
Yevropa davlatlari bu bildirish orqali ikki narsani bir vaqtda namoyon qildi: birinchisi — Arktika masalasida “har kim o‘zicha” emas, muvofiqlashgan pozitsiya borligi; ikkinchisi — Grenlandiya mavzusini savdo bosimiga aylantirish urinishlari transatlantik munosabatlarga jiddiy zarar keltirishi mumkinligi. Ular boj tahdidlari “transatlantik aloqalarni yemirishi” va “quyiga yetaklovchi xavfli spiral”ni keltirib chiqarishi haqida ogohlantirdi.
Bayonotda, shuningdek, Daniya oldindan muvofiqlashtirgan “Arctic Endurance” harbiy mashg‘uloti tilga olingan: sakkizlik bu mashq NATO doirasidagi zaruratdan kelib chiqqanini, u hech kimga tahdid solmasligini qayd etgan. Ya’ni Yevropa taraf “biz qo‘shin yubordik — demak, kimgadir hujum qilmoqchimiz” degan talqinlarga yo‘l qoldirmaslikka urinyapti.
Fon esa juda keskin. Xabarlarga ko‘ra, Donald Tramp Truth Social orqali mazkur sakkiz davlatga nisbatan 10 foizlik boj joriy etilishini aytgan, shu bilan birga Grenlandiya masalasi bo‘yicha muzokaralarga tayyorligini ham bildirgan. Yevropa diplomatlari esa bunday bog‘lash — ya’ni xavfsizlik mavzusini savdo sanksiyasiga “ulash” — ittifoqchilik ruhini yemirishi mumkin, deb hisoblayapti.
Shu bayonotlardan keyin yana bir e’tiborli epizod ko‘rindi: turli manbalar Grenlandiyaga Yevropa davlatlaridan kichik harbiy bo‘linmalar yuborilganini yozdi, lekin Germaniya kontingenti orolni tez orada tark etgani haqida ham xabarlar tarqaldi. Reyter va boshqa OAVda 15 nafar nemis harbiyi Kopengagenga qaytgani haqida ma’lumot keltirilgan.
Bu voqealar nimaga ishora qiladi? Arktika endilikda shunchaki “sovuq geografiya” emas — u savdo, xavfsizlik va geosiyosat bir-biriga ulangan maydonga aylanyapti. Shuning uchun bugungi bayonot ham kelajak uchun signal: Yevropa davlatlari pozitsiyani qotirib, muloqotni suverenitet va hududiy yaxlitlik tamoyillari bilan chegaralab qo‘ymoqchi. Agar taraflar shundan chiqib gaplashmasa, “tarif urushi” tezda ittifoqchilik inqiroziga aylanib ketishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
