Xitoyda Xalq-ozodlik armiyasi (XOA) yuqori qo‘mondonligi atrofidagi vaziyat so‘nggi yillardagi eng shov-shuvli bosqichga chiqdi. “Modernizatsiya” va “intizomiy qoidabuzarliklarga qarshi kurash” shiorlari ostida Markaziy harbiy kengash (MHK)ga yaqin turgan nufuzli generallar siyosiy maydondan surilib, ba’zilariga nisbatan tergov ishlari boshlanmoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 2022 yilda Si Szinpin atrofida shakllangan deyarli butun harbiy jamoaning katta qismi bugunga kelib lavozimidan olingan yoki ishi tekshiruvga tushgan. Bu holatning o‘ziyoq jarayon oddiy “kadrlar almashinuvi” emas, balki tizimli tozalash ekanini ko‘rsatyapti.
Eng ko‘p tilga olinayotgan shaxslar orasida 2023 yilda korrupsiya da’volari fonida vazifasidan chetlatilgan sobiq mudofaa vaziri Li Shanfu, armiyadagi siyosiy ishlar bo‘yicha yuqori bo‘g‘inda turgan Myao Xua, shuningdek 2025 yil oktyabrida “jiddiy qonunbuzilishi” bo‘yicha partiya va harbiy xizmatdan chiqarilgan MHK sobiq raisi o‘rinbosari Xe Veydun bor.
Eng katta rezonans esa 2026 yil yanvar oyi atrofidagi xabarlar bilan yanada kuchaydi: rasmiy bayonotlarda Chjan Yusya va Lyu Chjenliga nisbatan “jiddiy intizomiy va huquqiy qoidabuzarliklar” bo‘yicha tekshiruv boshlangani aytildi. Bunday darajadagi figuralarning tilga olinishi Xitoy armiyasi ichidagi silkinish qanchalik yuqoriga chiqqanini anglatadi.
Norasmiy talqinlarda bu ish faqat “pul” bilan emas, strategik qurol-yarog‘ yo‘nalishidagi qator muammolar va katta loyihalardagi muvaffaqiyatsizliklar fonida ham qaralishi mumkinligi aytilmoqda. Ayrim tahlilchilar esa buni navbatdagi partiya qurultoyi arafasida elita ichidagi ta’sir uchun kurash bilan bog‘layapti.
Xitoy bo‘yicha ekspert Adrian Gayges (BILDga bergan izohida) bu jarayonlarni Si Szinpinning “ichkaridan qarshilik qoldirmaslik”ka qaratilgan qattiq signal sifatida baholaydi. Uning fikricha, hatto Siga juda yaqin sanaladigan shaxslar ham xavfsiz emas — bu esa tizimda qo‘rquv va mutlaq itoat muhitini kuchaytirishi mumkin. Shu nuqtada Tayvan masalasi bo‘yicha qarorlar ham yanada bir tomonlama qabul qilinib qolishi ehtimoli haqida ham mulohazalar aytilgan.
Qisqasi, Xitoy armiyasidagi bu “katta tozalash” bir vaqtning o‘zida ikki manzarani ko‘rsatyapti: tashqi tomondan — intizom va nazorat kuchaygan, ichki tomondan esa — elita ichida ishonch tanqisligi bor. Qanday bo‘lmasin, bunday keskin almashinuvlar katta davlatning harbiy-siyosiy qarorlariga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Geosiyosatda bir narsa aniq: kuch — faqat texnika emas, barqarorlik ham. Barqarorlik bo‘lmasa, eng katta armiya ham “ichkaridan” charchab qolishi mumkin. Shunday ekan, keyingi oylarda Xitoydagi bu jarayonlar qay tarzda davom etishi butun mintaqadagi xavfsizlik kayfiyatiga ham ton beradi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
