Ummon vositachiligida AQSH va Eron o‘rtasida Masqatda o‘tgan bilvosita muloqotlar birinchi raundi yakunlandi — va dam olish kunlaridan keyin muzokaralar yana davom etishi kutilyapti. Bu haqda Donald Tramp 6 fevral kuni kechqurun jurnalistlar bilan suhbatda aytgani xabar qilinmoqda.
Trampning bayonotiga ko‘ra, muzokaralar “juda yaxshi” kechgan. Uning ta’kidlashicha, Tehron kelishuvga kelishdan manfaatdor ko‘rinadi, ammo “qanday bitim” chiqishini vaqt ko‘rsatadi. Shu orada u Yaqin Sharq tomon Amerika kemalarining “katta guruhi” harakatlanayotganini ham eslatib o‘tgan — go‘yoki diplomatiya bilan birga kuchli bosim ham ishlab turibdi.
Muddatlar haqidagi savolga esa Tramp “shoshilish shart emas” degan mazmunda javob bergani aytilyapti. U misol sifatida Venesuelani tilga olib, o‘sha yerda bo‘lgan voqealarni o‘ziga xos tarzda hikoya qilgan: gaplarida AQSH harbiylari Nikolas Maduroni olib chiqib ketgani haqida iddao ham bor. Bu joyi muhim: bu — aynan Tramp aytgan tarzda keltirilayotgan bayonot, ya’ni fakt sifatida emas, uning da’vosi sifatida qabul qilish to‘g‘riroq.
Shu bilan birga, Oq uy rahbari iqtisodiy bosim kartasini ham ochiq qo‘lga oldi: Eron bilan savdo qiladigan hamkor davlatlarga nisbatan “ikkilamchi” (secondary) jazolovchi bojlar kiritish ehtimoli haqida ogohlantirdi. Ayrim xabarlarda u 25 foizlik darajani misol qilib keltirgani va bu choralar Erondan tovar yoki xizmat sotib oladigan mamlakatlardan AQSHga keladigan importga ta’sir qilishi mumkinligi aytilmoqda.
Masqatdagi muzokaralarning eng keskin tuguni esa kun tartibida. Vashington, xabarlarga ko‘ra, bir vaqtning o‘zida bir necha yo‘nalishda yon berishlarni xohlaydi: yadroviy dastur kelajagi, raketa imkoniyatlarini qisqartirish va mintaqadagi ittifoqchilarga ko‘mak masalalari. Bu ro‘yxatda HAMAS, Hizbulloh va Yamandagi husiylar ham tilga olinadi. Eron esa avvaldanoq “faqat yadroviy kelishuv va sanksiyalar” degan chegarani qo‘ygan.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arag‘chi esa uchrashuv “ijobiy muhitda” o‘tganini, lekin muhokama asosan “yadroviy muammo” atrofida bo‘lganini ta’kidlagan. Shuningdek, ikki davlat delegatsiyalari maslahatlashuvlar uchun o‘z poytaxtlariga qaytishi aytilgan.
Bu muloqotlar umuman “salqin fon”da o‘tmayapti: oxirgi oylarda AQSH mintaqada harbiy huzurini kuchaytirgani, ayrim manbalarda esa aviatashuvchi guruhlari ham faollashgani qayd etilyapti. Shu ortiqcha keskinlik fonida AQSH rasmiy kanallari amerikaliklarni Eronni tark etishga chaqirgani haqida ham xabarlar tarqalgan.
Xulosa shunday: Masqatdagi birinchi raund “masala hal bo‘ldi” degani emas, lekin kanal ochiq qoldi — buning o‘zi hozirgi vaziyatda katta narsa. Dam olish kunlaridan keyingi davomiy muzokaralar aniq bir natija bersa, keskinlik pasayishi mumkin; agar taraflar o‘z “qizil chiziq”larini qimirlatmasa, bosim va tahdidlar yana avj olishi ehtimoli ham bor. Qisqasi, bu safar diplomatiyaning “sabr rejimi” ishlayapti — kim birinchi asabiga yengilsa, o‘sha yutqazadi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
