Yaqin Sharqdagi geosiyosiy o‘yinlar yangi va xavotirli pallaga kirdi. AQSH va Eron o‘rtasida eʼlon qilingan o‘t ochishni to‘xtatish rejimi Ko‘rfaz mamlakatlari uchun nafaqat tinchlik, balki «achchiq haqiqatlar» davrini boshlab берди. Zamin.uz mintaqadagi boy arab davlatlarini qiynayotgan yangi voqelik tahlilini taqdim etadi.
Xavfsizlik kafolatlarining inqirozi
Yillar davomida Dubay, Doha va Ar-Riyod kabi megapolislar o‘zlarini mintaqaviy mojarolardan xoli, xavfsiz voha deb bilardi. Biroq AQSH va Isroilning Eron bilan to‘qnashuvi bu ishonchni chil-chil qildi. Ko‘rfaz tadqiqotlari markazi raisi Abdulaziz Sag‘ir taʼkidlaganidek, Vashington bilan mavjud kelishuvlar endi arab dunyosi uchun yetarli qalqon bo‘la olmaydi. Neft konlari, suvni chuchuklashtirish inshootlari va aeroportlarning naqadar zaif ekani urush davomida yaqqol ko‘rinib qoldi.
Eron bilan yuzma-yuz: «Lat yegan ammo dadillashgan» qo‘shni
Sulh eʼlon qilinganiga qaramay, arab monarxiyalarini bitta qo‘rquv taʼqib qilmoqda: AQSH mintaqadan chiqib ketsa, ular g‘azabnok va harbiy salohiyatini sinovdan o‘tkazgan Tehron bilan yolg‘iz qoladilar. Bloomberg tahlilchilariga ko‘ra, «kaltaklangan, lekin dadillashgan Eron» g‘oyasi Ko‘rfaz poytaxtlarida haqiqiy sarosimani keltirib chiqarmoqda.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi: Iqtisodiy qaramlik xavfi
Global iqtisodiyotning “shohtomiri” bo‘lmish Ho‘rmuz bo‘g‘ozi taqdiri hanuz noaniq. Eron tomonidan kemalar qatnovi uchun joriy etilgan amaldagi «boj tizimi» Ko‘rfaz davlatlarining eksport tushumlarini Tehron nazoratiga o‘tkazib qo‘yishi mumkin. Qatar Tashqi ishlar vazirligi mulozimi Majid al-Ansoriyning fikricha, bu urush mintaqaviy xavfsizlik haqidagi barcha aksiomalarni parchalab tashladi.
Sulhdan keyingi “achchiq” tong
Rasmiy sulh eʼlon qilinganidan bir necha soat o‘tgach ham, Bahrayn va Quvayt osmonida dronlar hujumi to‘xtamadi. Quvayt armiyasi 28 ta uchuvchisiz apparat tutib olinganini maʼlum qilib, «Eron hujumlarining shiddatli to‘lqini» haqida ogohlantirdi. Bu esa erishilgan tinchlik naqadar mo‘rt ekanidan dalolat beradi.
Ishonchning sinishi va kelajakdagi raqobat
Arab yetakchilari Tramp maʼmuriyati urushni ular bilan maslahatlashmay boshlaganidan norozi. «Biz bu urushning oqibatlari haqida ogohlantirgan edik, lekin bizni eshitishmadi», — deydi mutaxassislar. Endilikda Saudiya Arabistoni va BAA nafaqat Eron bilan munosabatlarni, balki o‘z ichki raqobatlarini ham qayta ko‘rib chiqishlariga to‘g‘ri keladi.
Bir narsa aniq: Ko‘rfaz mintaqasi endi avvalgidek bo‘lmaydi. Singan ishonchni tiklash va yangi xavfsizlik tizimini yaratish uchun o‘nlab yillar kerak bo‘lishi mumkin.
Aziz mushtariylar, sizningcha, Ko‘rfaz davlatlari AQSHsiz o‘z xavfsizligini taʼminlay oladimi? Mintaqadagi tinchlik barqaror bo‘lishiga ishonasizmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
