Uoll-stritda sarosima: Dunyo birjalarida sun’iy intellekt va chiplar bozori "quladi"

AQSH fond bozorida so‘nggi yillardagi eng dahshatli qulash qayd etildi. Yuqori texnologiyalarga asoslangan Nasdaq indeksi birdaniga 5,52% ga quladi, sanoat gigantlarini birlashtirgan Dow Jones esa 1800 punktdan ortiq (-3,44%) yo‘qotdi.

Reuters va CNBC tahlilchilari tomonidan «fond bozoridagi yong‘in» deb baholangan ushbu moliyaviy sarosima oqibatida birjalardan bir necha soat ichida qariyb 2 trillion dollarlik bozor kapitalizatsiyasi g‘oyib bo‘ldi.

SI va mikrochip ishlab chiqaruvchilarning «qirg‘ini»

Savdo sessiyasidagi vahimali sotuvlarning asosiy epitsentri sun’iy intellekt (SI) va yarimo‘tkazgichlar sanoati bo‘ldi. Filadelfiya yarimo‘tkazgichlar indeksi (SOX) 12,25% ga qulab, kuzatuvlar tarixidagi ikkinchi eng yomon natijani qayd etdi:

• Nvidia: SI inqilobining mutlaq yetakchisi bo‘lgan kompaniya aksiyalari 9,26% ga arzonlashib, bir kunda 374 milliard dollar yo‘qotdi;

• Micron, AMD va Marvell: Ushbu chip ishlab chiqaruvchilarning har birining qimmatli qog‘ozlari 17% ga arzonlashdi;

• SanDisk: Bir savdo kunida rekord darajada — 22,26% ga quladi;

• «Ajoyib yettilik» yo‘qotishi: AQSHning 7 ta eng yirik IT-giganti bir necha soatlik savdolar davomida jami qariyb 900 milliard dollar kapitalizatsiyasini boy berdi.

Uoll-stritdagi qo‘rquv indeksi (VIX) so‘nggi ikki yil ichidagi eng yuqori sur’atda — naqd 65% dan ko‘proqqa sakradi.

Nima sababdan investorlar qochishni boshladi?

Mazkur inqiroz AQSHdagi oraliq saylovlar natijalari e’lon qilinishi fonida yuzaga keldi:

• Gubernatorlik poygasi va yangi to‘siqlar: Muhim shtatlarda Demokratik partiya vakillarining g‘alabasi investorlarda ekologik cheklovlar borasida xavotir uyg‘otdi. Jumladan, sun’iy intellekt uchun zarur bo‘lgan ulkan energiya sarflovchi ma’lumotlar markazlari (data-sentrlar) qurilishiga qattiq cheklovlar qo‘yilishi kutilmoqda;

• Spekulyativ kutilmalar inqirozi: Moliyachilar sun’iy intellekt texnologiyalarining keskin kengayishi sekinlashishi mumkinligini anglab, xatarlarni shoshilinch ravishda qayta baholashga kirishdi. Ko‘pchilik ekspertlar buni sun’iy ravishda shishirilgan «SI pufagi»ning yorilishi deb atamoqda.

Oqibatlar Osiyo bozorlariga ham yetib bordi: Qochish va yangi xavf

Nyu-Yorkdagi sarosima bir zumda Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga tarqaldi:

• Yaponiya: Yuqori texnologiyali eksportyorlar zarar ko‘rishi ortidan Nikkei 225 indeksi birdaniga 4,01% ga quladi;

• Tayvan: Dunyodagi eng yirik chip pudratchisi bo‘lgan TSMC aksiyalari keskin arzonlashib, TWII indeksini 2,36% ga pastga tortdi;

• Janubiy Koreya: Samsung Electronics va SK Hynix kotirovkalarining tushishi hisobiga Kospi indeksi 1,32% yo‘qotdi.

Investorlar xavfsiz panoh qidirmoqda:

Aksiyalar bozoridan chiqib ketgan kapital zudlik bilan himoyalangan aktivlarga yo‘naltirildi. Natijada jahon bozorida xomashyo narxlari ko‘tarildi — xom neft narxi 3–4% ga oshdi, oltin va kumush esa yoz faslining oxiridan buyon kuzatilmagan eng kuchli haftalik o‘sish sur’atini ko‘rsatmoqda.