Sun’iy intellekt “pufagi” yorildimi? Nvidia, AMD va Samsung yuzlab milliard yo‘qotdi

AQSH fond bozorida 5 noyabr kuni so‘nggi oylardagi eng keskin sotuvlardan biri kuzatildi. Nasdaq 5,52 foizga qulab, korreksiya hududiga kirdi, Dow Jones esa bir kunda 1 833 punkt yo‘qotdi. Sun’iy intellekt va mikrochip ishlab chiqaruvchi kompaniyalar aksiyalariga zarba ayniqsa og‘ir bo‘ldi. Ammo bozorni vahimaga solgan asosiy savol bitta: SI sohasiga tikilayotgan ulkan mablag‘lar kutilgan daromadni bera oladimi?

Nyu-Yorkdagi birja savdolarida yuz bergan keskin pasayish jahon moliya bozorlariga ham ta’sir ko‘rsatdi. Investorlar texnologiya gigantlari aksiyalarini ommaviy ravishda sota boshladi, chip ishlab chiqaruvchilarning qimmatli qog‘ozlari esa ikki xonali foizlarda arzonlashdi.

Bu holat AQSHdagi oraliq saylovlardan keyin yuzaga kelgan siyosiy noaniqlik, sun’iy intellekt infratuzilmasiga nisbatan yangi xavotirlar va texnologiya kompaniyalarining ulkan xarajatlari bilan bog‘liq bo‘ldi.

Reuters va Associated Press ma’lumotlariga ko‘ra, 5 noyabr kuni AQSHning asosiy fond indekslari keskin pasaygan. Bu Nasdaq uchun 19 oy ichidagi eng yomon savdo kunlaridan biri bo‘ldi.

Bir kunda Uoll-stritdan qancha mablag‘ yo‘qoldi?

5 noyabr kuni savdo yakunlariga ko‘ra, AQSHning asosiy fond indekslari quyidagicha natija qayd etdi:

• Nasdaq Composite — 5,52 foizga pasayib, 24 315 punktni tashkil etdi;

• Dow Jones Industrial Average — 1 833,06 punktga yoki 3,44 foizga tushib, 51 523,06 punktda yopildi;

• S&P 500 — 4,36 foizga pasayib, 7 353,73 punktga yetdi;

• Russell 2000 — 4,45 foizga arzonlashdi.

Ayniqsa Nasdaq indeksidagi vaziyat investorlar e’tiborini tortdi. U oktyabr oyida qayd etilgan rekord darajasidan 10 foizdan ko‘proq pastga tushdi. Bu esa fond bozorida «korreksiya» deb ataladigan holat yuzaga kelganini anglatadi.

Yirik kompaniyalarning bozor qiymati ham ulkan miqdorda qisqardi. S&P 500 tarkibidagi kompaniyalar kapitalizatsiyasi qariyb 3 trillion dollarga kamaydi. Nasdaq-100 indeksidagi yo‘qotish esa taxminan 2,3 trillion dollarga baholandi.

Bozordagi eng yirik texnologiya kompaniyalarini birlashtiruvchi «Ajoyib yettilik» ham qattiq zarba oldi. Ularning umumiy bozor qiymati qariyb 1 trillion dollardan ko‘proqqa qisqardi.

Nvidia'ning o‘zi 374 milliard dollar yo‘qotdi

Bu safargi sotuvlarning asosiy nishonlari sun’iy intellekt texnologiyalari uchun zarur bo‘lgan mikrochiplar va ma’lumotlar markazlari infratuzilmasini ishlab chiqaruvchi kompaniyalar bo‘ldi.

Eng katta yo‘qotishlardan biri Nvidia hissasiga to‘g‘ri keldi. Sun’iy intellekt inqilobining asosiy benefitsiarlaridan biri hisoblangan kompaniya aksiyalari bir kunda 9,26 foizga arzonlashdi. Natijada uning bozor qiymati taxminan 374 milliard dollarga kamaydi.

Boshqa chip ishlab chiqaruvchilar ham keskin pasayishdan qochib qutula olmadi:

• Micron aksiyalari — 17,46 foizga;

• AMD aksiyalari — 17,26 foizga;

• Broadcom aksiyalari — 10,43 foizga;

• SanDisk aksiyalari — 22,26 foizga arzonlashdi.

Yarimo‘tkazgichlar sanoatini kuzatib boruvchi Philadelphia Semiconductor Index (SOX) ham 12 foizdan ko‘proqqa pasaydi.

Bu raqamlar investorlar faqat bitta yoki ikkita kompaniyadan emas, balki butun SI infratuzilmasi bilan bog‘liq tarmoqdan mablag‘larini olib chiqishga shoshilganini ko‘rsatadi.

Investorlarni nima qo‘rqitdi: SI pufagi yorilayaptimi?

Bozordagi keskin o‘zgarishlarning muhim sabablaridan biri AQSHda 3 noyabr kuni o‘tkazilgan oraliq saylovlar natijalari bo‘ldi.

Demokratik partiyaning Kongressdagi har ikki palata ustidan nazoratni qo‘lga kiritishi investorlarda sun’iy intellekt sohasiga nisbatan tartibga solish choralari kuchayishi mumkinligi haqida xavotir uyg‘otdi.

Ayniqsa ma’lumotlar markazlari — data-sentrlar qurilishiga nisbatan ehtimoliy cheklovlar bozor ishtirokchilarini jiddiy o‘ylantirdi.

Sababi bunday markazlar sun’iy intellekt tizimlarining ishlashi uchun zarur bo‘lgan ulkan hisoblash quvvatini ta’minlaydi. Ular esa juda ko‘p elektr energiyasi, sovitish tizimlari, serverlar va mikrochiplarni talab qiladi.

Agar yangi data-sentrlar qurilishi sekinlashsa yoki ularga ruxsat olish qiyinlashsa, bu butun texnologik zanjirga ta’sir qilishi mumkin. Nvidia kabi chip ishlab chiqaruvchilardan tortib, elektr energiyasi va server uskunalari yetkazib beruvchilargacha bo‘lgan kompaniyalar bundan zarar ko‘rishi ehtimoli bor.

Bundan tashqari, investorlarning SI sohasiga oid kutilmalari ham qayta baholana boshladi.

So‘nggi yillarda texnologiya kompaniyalari sun’iy intellekt infratuzilmasiga yuzlab milliard dollar sarflash rejalarini e’lon qildi. Biroq bu sarmoyalar qanchalik tez va qay darajada daromad keltirishi hali ham bozordagi asosiy savollardan biri bo‘lib qolmoqda.

Ayrim ekspertlar aksiyalar qiymati kompaniyalarning real moliyaviy natijalaridan ancha oldinlab ketgan bo‘lishi mumkinligini ta’kidlamoqda. Shu sababli SI bilan bog‘liq kompaniyalar aksiyalaridagi pasayishni texnologiya sohasidagi haddan tashqari yuqori kutilmalarning qayta ko‘rib chiqilishi sifatida baholash mumkin.

Vahima Osiyo bozorlariga ham tarqaldi

AQSHdagi keskin sotuvlar Osiyodagi texnologik kompaniyalar aksiyalariga ham bosim o‘tkazdi.

Ayniqsa, chip ishlab chiqarish va yuqori texnologiyali mahsulotlar eksportiga bog‘liq bozorlarda yo‘qotishlar kuzatildi.

6 noyabr kunigi savdolarda Janubiy Koreyaning Kospi indeksi qariyb 6 foizga, Tayvanning TAIEX indeksi esa 4,6 foizga pasaydi. Yaponiyaning Nikkei 225 indeksi ham taxminan 6 foiz yo‘qotdi.

Janubiy Koreyada Samsung Electronics va SK Hynix aksiyalarining arzonlashishi bozorga bosim o‘tkazdi. Tayvanda esa dunyodagi eng yirik shartnoma asosida mikrochip ishlab chiqaruvchilardan biri bo‘lgan TSMC bilan bog‘liq xavotirlar kuchaydi.

Bu holat sun’iy intellekt bozoridagi o‘zgarishlar faqat AQSH texnologiya gigantlariga emas, balki butun dunyo bo‘ylab chip ishlab chiqarish zanjiriga ta’sir ko‘rsatishini yana bir bor namoyon qildi.

Investorlar xavfsizlikni qidirmoqda, ammo bozordagi vaziyat hali barqaror emas

Fond bozoridagi keskin sotuvlar davrida investorlar odatda aksiyalardan chiqib, nisbatan xavfsiz hisoblangan aktivlarga e’tibor qaratadi.

Bu safar ham AQSH davlat obligatsiyalariga talab kuchaygani kuzatildi. Shu bilan birga, xomashyo bozorlarida ham o‘zgarishlar yuz berdi. 5 noyabr kuni Brent nefti narxi taxminan 4,6 foizga, WTI nefti esa 3,35 foizga ko‘tarildi.

Bozordagi keskin tebranishlar xavf indeksi VIXda ham aks etdi. Ayrim savdo ma’lumotlarida indeksning bir kunda qariyb 70 foizga oshgani qayd etildi. Bu investorlar orasidagi xavotir va noaniqlik qanchalik kuchayganini ko‘rsatadi.

Biroq 6 noyabr kuni AQSH bozorida qisman tiklanish kuzatildi: Nasdaq 1,1 foizga, S&P 500 esa 0,3 foizga o‘sdi. Dow Jones esa 0,5 foizga pasayishda davom etdi. Demak, bir kunlik tiklanishga qaramay, haftalik natijalar asosiy indekslar uchun salbiy bo‘lib qoldi.

Bu oddiy korreksiyami yoki kattaroq inqirozning boshlanishimi?

Hozircha AQSH fond bozoridagi ushbu pasayishni yangi moliyaviy inqirozning boshlanishi deb baholashga yetarli asos yo‘q. Biroq voqea investorlar uchun jiddiy ogohlantirish bo‘ldi.

Sun’iy intellekt sohasiga kiritilayotgan ulkan sarmoyalar, data-sentrlar qurilishi, elektr energiyasiga bo‘lgan talab va texnologiya kompaniyalarining kelgusi daromadlari endi yanada sinchkovlik bilan baholanishi mumkin.

Eng muhimi, bozordagi voqealar bir haqiqatni ko‘rsatdi: hatto dunyoning eng yirik va nufuzli texnologiya kompaniyalari ham siyosiy qarorlar, iqtisodiy kutilmalar va investorlar kayfiyati oldida himoyasiz qolishi mumkin.

Sun’iy intellekt kelajakning eng muhim texnologiyalaridan biri bo‘lib qolishi ehtimol. Ammo bu sohadagi har bir kompaniyaning aksiyasi doimo qimmatlashaveradi, degani emas. Endi investorlar uchun asosiy mezon faqat texnologiyaning istiqboli emas, balki sarflanayotgan milliardlar qachon va qanday qilib haqiqiy daromadga aylanishidir.