Yaqin Sharq mintaqasida siyosiy va harbiy keskinlik kutilmaganda yana olovlandi. Oq uy ma’muriyati va Tehron o‘rtasidagi ziddiyatlar ochiq to‘qnashuvlar bosqichiga o‘tdi. AQSH qurolli kuchlari Eron janubiy sarhadlaridagi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Bandar-Abbos porti yaqinidagi harbiy inshootga kuchli havo zarbasi yo‘lladi.
«Reuters» axborot agentligining okean ortidagi yuqori martabali mulozimlarga tayanib xabar berishicha, ushbu hujum mintaqadagi kuchlar nisbatini butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin. Jahon hamjamiyati xavotir bilan kuzatayotgan ushbu qaltis to‘qnashuv tafsilotlari va tomonlarning rasmiy munosabatlarini bitta maqolaga jamladik.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi havo jangi va maxfiy nishon
Amerikalik harbiy qo‘mondonlik vakilining so‘zlariga ko‘ra, AQSH havo hujumidan himoya tizimlari xalqaro suv yo‘llari hisoblangan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi hududida Eronga tegishli bo‘lgan to‘rtta jangovar dronni (uchuvchisiz uchish apparati) havoda urib tushirgan.
Biroq AQSH armiyasi bu bilan to‘xtab qolmagan. Pentagon Bandar-Abbos shahrida joylashgan Eronning maxfiy yerosti boshqaruv shtabini nishonga olgan. Olingan tezkor ma’lumotlarga ko‘ra, aynan o‘sha soniyalarda ushbu yashirin maskandan navbatdagi hujumkor dronni havoga ko‘tarishga qizg‘in hozirlik ko‘rilayotgan bo‘lgan. Oq uy vakillari ushbu keskin harbiy harakatlar faqatgina «mudofaa maqsadlarida hamda mavjud o‘t ochishni to‘xtatish tartibini muhofaza qilish uchun» amalga oshirilganini iddao qilmoqda.
Eronning keskin javobi va Kuvaytdagi xavotir
Amerikaning bu zarbasi javobsiz qolmadi. Oradan ko‘p o‘tmay, Eronning eng qudratli harbiy tuzilmasi hisoblangan Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK) bayonot berib, AQSH tajovuziga munosib javob qaytarilganini e’lon qildi. Eron harbiylari Pentagonning Yaqin Sharqdagi yirik aviabazalaridan biriga raketa va dronlar bilan javob zarbasi yo‘llagan.
Islom inqilobi muhofizlari korpusi bayonoti: «Bu hujum Vashington uchun jiddiy ogohlantirishdir. Ular har qanday tajovuzkorlik javobsiz qolmasligini bilishlari shart. Agar ushbu holat yana takrorlanadigan bo‘lsa, Tehronning keyingi zarbalari bundan ham ayovsiz va qat’iy tus oladi».
Garchi Eron tomoni aynan qaysi harbiy baza nishonga olinganini sir tutgan bo‘lsa-da, aynan o‘sha daqiqalarda Kuvayt Qurolli kuchlari (bu yerda AQSHning eng yirik harbiy maskanlari joylashgan) mamlakat havo hujumidan mudofaa tizimlari chetdan uchib kelgan bir nechta raketa va dronlarni yo‘q qilgani haqida shoshilinch xabar tarqatdi.
Kemalarga qarata o‘t ochilishi: Ko‘ngilsizlik nimadan boshlandi?
Eronning «Tasnim» axborot agentligi bergan ma’lumotlarga qaraganda, AQSHning havo hujumidan sal avvalroq Ho‘rmuz bo‘g‘ozida qaltis voqea yuz bergan. IIMK dengiz kuchlari mazkur bo‘g‘oz orqali suzib o‘tishga uringan, Amerikaga tegishli (yoki unga qarashli) ulkan neft tankerini to‘xtatish uchun o‘t ochgan. Qurolli qarshilikka uchragan yirik kema o‘z yo‘nalishini o‘zgartirib, ortga qaytishga majbur bo‘lgan.
Vaziyatning asl sababi nimada? Hozirda ikki davlat o‘rtasida parda ortida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha og‘ir muzokaralar ketayotgan edi. Tomonlar dunyo iqtisodiyoti uchun suv va havodek zarur bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini kemalar qatnovi uchun qayta ochish masalasida bir qarorga kela olishmayapti. Eron urush boshlangan ilk kunlardayoq bu yo‘lni to‘sib qo‘ygan, AQSH esa bunga javoban Eronning barcha dengiz portlarini qamal (blokada) qilgan edi.
Donald Trampning shartlari va qat’iy ultimatum
Bu voqealardan bir kun oldin, ya’ni 27 may sanasida AQSH Prezidenti Donald Tramp Eron bilan olib borilayotgan siyosiy muloqotlar shartidan umuman qoniqmayotganini ochiq aytgan edi. Oq uy rahbari Eron hukumati iqtisodiy inqirozdan chiqish va urushni tugatish uchun ushbu bitimni tuzishni «haddan tashqari qattiq istayotganini» qistirib o‘tdi.
Shu bilan bir qatorda, Tramp agar Tehron Vashington qo‘yayotgan talablarga to‘liq bo‘yin egmasa, Eronning yadroviy va harbiy obyektlari bo‘ylab shafqatsiz va keng ko‘lamli havo zarbalari qaytadan boshlanishi haqida yana bir bor ultimatum berdi. Mintaqada tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi bu qaltis qadamlar dunyo bozorida neft narxining ko‘tarilishiga va yangi urush o‘chog‘ining alanga olishiga sabab bo‘lishi mumkin. Vaziyatni kuzatishda davom etamiz.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
