Sunʼiy intellekt poygasi: Texnologik gigantlarning qarzi 350 milliard dollarga yetdi

Sunʼiy intellekt (AI) texnologiyalarini rivojlantirish va joriy etish global texnologiya gigantlari uchun misli koʻrilmagan moliyaviy yukka aylanmoqda. Bloomberg agentligi oʻtkazgan tahlillarga koʻra, soʻnggi besh yil ichida sohaning eng yirik oʻyinchilari hisoblangan Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft va Oracle kompaniyalarining umumiy qarzi 350 milliard dollarga koʻpaygan. Bu mablagʻlarning asosiy qismi AI modellarini oʻqitish va ularning ishlashini taʼminlaydigan zamonaviy maʼlumotlar markazlarini (data-center) qurishga yoʻnaltirilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Bugungi kunda AI infratuzilmasi anʼanaviy server tizimlaridan sezilarli darajada qimmatroq hisoblanadi. Yangi avlod maʼlumotlar markazlari minglab ixtisoslashgan NVIDIA tezlatkichlarini, shuningdek, oʻta kuchli elektr taʼminoti va sovutish tizimlarini talab qiladi. Shu sababli, yirik korporatsiyalarning kapital xarajatlari keskin oshib ketdi. Masalan, oʻtgan yili ushbu beshta kompaniya qarz foizlarini toʻlash uchun 10 milliard dollardan ortiq mablagʻ sarflagan, bu koʻrsatkich 2019-yilga nisbatan ikki baravar koʻpdir.

Moliyaviy barqarorlik va reytinglar tushishi

Kompaniyalar orasida moliyaviy holat turlicha aks etmoqda. Alphabet (Google) hali ham yuqori erkin pul oqimiga ega boʻlsa-da, Amazon kompaniyasining joriy yilning birinchi choragi yakunlari boʻyicha pul oqimi manfiy koʻrsatkichga tushib qoldi. Oracle kompaniyasining ahvoli esa xavotirliroq: S&P Global Ratings xalqaro reyting agentligi AI infratuzilmasiga sarflangan ulkan xarajatlar tufayli kompaniyaning kredit reytingini eng past investitsiya darajasiga tushirdi.

DA Davidson & Co. tahlilchisi Gil Luriya taʼkidlashicha, dasturiy taʼminot ishlab chiquvchilarning biznes modeli tubdan oʻzgarmoqda. Ilgari bunday kompaniyalar katta kapital xarajatlarsiz faoliyat yuritgan boʻlsa, endilikda bulutli hisoblash va AI texnologiyalari ularni server infratuzilmasiga milliardlab dollar tikishga majbur qilmoqda. Bu esa aksariyat korporatsiyalarning sof foyda va pul zaxiralariga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Kelajakdagi xavflar va investorlar shubhasi

Kompaniya rahbarlari, jumladan Amazon bosh direktori Andy Jassy va Meta asoschisi Mark Zuckerberg, bu xarajatlar oʻzini oqlashiga ishonch bildirmoqda. Ularning fikricha, AI hisoblash quvvatlariga boʻlgan talab hozirda taklifdan ancha yuqori va bu investitsiyalar kelajakda katta daromad keltiradi. Biroq, obligatsiyalar bozori va yirik investorlar ehtiyotkorlik bilan harakat qilmoqda. Xususan, Amazonʼning yaqinda chiqarilgan 25 milliard dollarlik obligatsiyalariga talab kutilganidan ancha past boʻldi.

Fitch Ratings tahlilchisi Jeyson Pompei hozircha bu investitsiyalarning qaytimi haqida aniq xulosa chiqarish qiyinligini aytmoqda. Uning fikricha, AI atrofidagi hozirgi shov-shuv koʻp jihatdan kelajakdagi oʻsish umidlariga asoslangan. 2026-yilga borib, eng yirik texnologik kompaniyalar maʼlumotlar markazlari va NVIDIA chiplari uchun 725 milliard dollargacha mablagʻ sarflashni rejalashtirgan.

Ekspertlar Intel misolida boʻlganidek, hatto bozor yetakchilari ham notoʻgʻri strategik qarorlar va ulkan qarzlar tufayli inqirozga yuz tutishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Oʻzbekiston bozorida ham global AI xizmatlaridan foydalanish ortib borayotgan bir paytda, ushbu texnologik gigantlarning moliyaviy barqarorligi butun dunyo raqamli iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlib qolmoqda.