Tramp Eronning asosiy neft terminalini egallash rejasini e’lon qildi

Dunyo siyosat maydonidagi keskinlik va geosiyosiy o‘yinlar eng yuqori nuqtasiga chiqib bormoqda. Ayni paytda Okean ortida Jahon chempionatining hayajonli kunlari davom etayotgan bir paytda, Xalqaro maydonda ham global iqtisodiyot va xavfsizlikka to‘g‘ridan to‘g‘ri daxldor bo‘lgan ulkan shov-shuvli bayonot yangradi. AQSH Prezidenti Donald Tramp Yaqin Sharqdagi qaltis vaziyat yuzasidan Eronga nisbatan yangi va shiddatli harbiy zarbalar berish hamda istiqbolda Fors ko‘rfazida joylashgan, ushbu mamlakatning bosh iqtisodiy yuragi hisoblangan Xarg orolini — rasmiy Tehronning eng yirik neft terminalini kuch bilan qo‘lga kiritish rejalarini ochiqladi. Tramp o‘zining ijtimoiy tarmoqdagi «Truth Social» platformasidagi rasmiy posti orqali Eronning butun boshli neft va gaz bozorlarini to‘liq Amerika nazorati ostiga o‘tkazishga va’da berdi.

Oq uy rahbari o‘z bayonotida Eron qurolli kuchlari, harbiy aviatsiyasi, havo hujumidan mudofaa (HHM) tizimlari va strategik radarlari allaqachon jiddiy talofat ko‘rib, yo‘q qilinganini, mamlakatning hujumkor salohiyati esa deyarli butunlay ishdan chiqqanini ta’kidladi. AQSH Prezidenti o‘z murojaatida xususan shunday deb yozdi:

«Biz tez orada, yaqin kelajakda Xarg oroli va Eronning boshqa yirik neft infratuzilmasi obyektlarini to‘liq egallab olamiz. Shu orqali ularning neft va gaz bozorlari ustidan mutlaq va qat’iy nazorat o‘rnatamiz».

Lotin Amerikasi pretsedenti va milliardlab dollarlik terminal

Tramp ushbu keskin iqtisodiy va harbiy taktikaga misol sifatida Venesuela bilan bog‘liq siyosatni ko‘rsatib o‘tdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Karakas rasmiylari bilan olib borilayotgan shunga o‘xshash siyosiy yurishlar har ikki davlat manfaatlari yo‘lida «inqilobiy va ajoyib tarzda ish bermoqda». Eslatib o‘tish joizki, sal avvalroq AQSH rahbari Venesuela hukumati bilan erishilgan kelishuvga binoan, AQSH ushbu mamlakat neftining 30 milliondan 50 million barrelgacha bo‘lgan hajmini sotishdan tushadigan ulkan daromadni shaxsan o‘z nazoratiga olishini, bu mablag‘lar to‘g‘ridan to‘g‘ri «Prezident sifatida o‘zining boshqaruvi va tasarrufida bo‘lishini» ochiq aytgan edi.

Ma’lumot o‘rnida aytish joizki, Xarg oroli Eron iqtisodiyoti uchun tiriklik manbai hisoblanadi. Boisi, Eron neftining dengiz yo‘llari orqali xorijga eksport qilinadigan umumiy hajmining qariyb 94 foizi aynan mana shu strategik orol orqali amalga oshiriladi. Eng yuqori yuklanish davrlarida ushbu majmua omborlarida bir vaqtning o‘zida 553 million barrelgacha bo‘lgan xomashyo zahirasi saqlangan. Xalqaro tahlilchilarning hisob-kitoblariga ko‘ra, o‘tgan 2025 yil davomida Tehron faqatgina neft eksportining o‘zidan qariyb 53 milliard dollar sof daromad olgan — bu mamlakat umumiy Yalpi ichki mahsuloti (YAIM)ning naqd 11 foizi demakdir.

Sulhning buzilishi va Yaqin Sharqdagi urush tafsilotlari

Eslatib o‘tamiz, AQSH va Isroil ittifoqchiligi hamda Eron o‘rtasidagi keng qamrovli harbiy to‘qnashuvlar joriy 2026 yilning 28 fevral sanasidan buyon shiddat bilan davom etib kelmoqda. Shu yilning 13 mart kuni AQSH harbiy havo kuchlari Xarg oroliga yirik raketa hujumlarini uyushtirgan edi. Oqibatda Eronning 90 dan ortiq muhim harbiy obyektlari, jumladan, dengiz minalari omborlari va raketa bazalari yakson qilingan, ammo o‘shanda oroldagi neft infratuzilmasiga ataylab tegilmagan edi.

Garchi shu yilning aprel oyi boshida Pokiston davlatining bevosita vositachiligi va diplomatik harakatlari tufayli urushayotgan tomonlar o‘rtasida vaqtinchalik otashkesim (sulh) tuzishga erishilgan bo‘lsa-da, mazkur kelishuv front chizig‘ida muntazam ravishda buzib kelinmoqda. Xususan, 13 apreldan beri AQSH harbiy kemalari Eron portlarini dengiz orqali butunlay blokada qilishni davom ettirayotgan bo‘lsa, Eron qurolli kuchlari bunga javoban strategik Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tayotgan xalqaro tijorat kemalariga tinimsiz raketa hujumlarini uyushtirmoqda. Joriy may oyining o‘rtalariga kelib esa, Trampning ta’kidlashicha, tinchlik muzokaralari jarayoni mutlaqo «boshi berk ko‘chaga» kirib qolgan. Voqealar rivoji qay darajada xavfli tus olishini va dunyo energetika bozoridagi narxlar qanday o‘zgarishini vaqt ko‘rsatadi.

Jahon siyosatidagi eng qaynoq va shov-shuvli o‘zgarishlar, Yaqin Sharqdagi harbiy to‘qnashuvlar tafsilotlari va kundalik hayotimizga oid eng ishonchli, eksklyuziv xabarlarni hamisha Zamin sahifalarida biz bilan birgalikda kuzatib boring!