Yaman husiylari Perim orolini egallab oldi — Saudiya nefti qamalda, Adan qulashi mumkin!

Yaqin Sharqdagi keskinlik butun global iqtisodiyot va dengiz savdosini larzaga soluvchi eng xavfli nuqtaga yetdi. Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan Yamanning «Ansorulloh» (husiylar) harakati Bab al-Mandab bo‘g‘ozining qoq markazida joylashgan strategik Perim (Mayyun) vulqon orolini to‘liq o‘z nazoratiga oldi. Britaniyaning nufuzli «The Guardian» nashri xabariga ko‘ra, BMT tomonidan tan olingan Adan hukumati kuchlarining ketma-ket mag‘lubiyatga uchrashi va strategik Moha portining boy berilishi ortidan husiylar jahon yuk tashuvlarining bosh qon tomirini amalda o‘z qo‘liga oldi. Eng xavotirlisi, Saudiya Arabistonining AQSHdan havo zarbalari berishni so‘rab qilgan iltimoslariga qaramay, Donald Tramp Yamanda harbiy amaliyot boshlash niyatida emas. Xo‘sh, Perim orolining boy berilishi nega halokatli hisoblanadi, Eron va husiylar global neft oqimini qanday nazorat qilmoqda va endilikda Yamanning muvaqqat poytaxti Adan shahri ham qo‘ldan ketadimi?

Dunyo savdosining 12 foizi xavf ostida: Perim orolining strategik ahamiyati

«The Guardian» tahliliga ko‘ra, mazkur orolning qo‘ldan ketishi global logistikani tubdan izdan chiqaradi:

• Bo‘g‘ozning eng tor nuqtasi: Perim oroli Qizil dengiz va Suvaysh kanali orqali Osiyoni Yevropa bilan bog‘lovchi Bab al-Mandab bo‘g‘ozining eng tor qismini ikkiga bo‘lib turadi;

• Dengiz yo‘llarining mutlaq nazorati: Orolni qo‘lga kiritish husiylarga bo‘g‘ozdan o‘tuvchi har bir kema, tanker va harbiy flotni to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘z ostiga olish va nishonga olish imkonini beradi;

• Saudiya nefti uchun qaqshatqich zarba: Eron Hurmuz bo‘g‘ozida kemalarga bosim o‘tkazayotgan bir paytda, Saudiya Arabistoni o‘z xomashyosini eksport qilishda Qizil dengiz va Bab al-Mandabga hayotiy darajada qaram bo‘lib qolgan edi;

• Global tovarlarning 12 foizi: Dunyo bo‘yicha jami dengiz orqali tashiladigan tijoriy yuklarning qariyb 12 foizi aynan shu bo‘g‘oz orqali o‘tadi va uning yopilishi jahon bozorida narx-navoning keskin sakrashiga sabab bo‘ladi.

Adan hukumatining halokatli chekinishi va Adanning qulash xavfi

G‘arbiy sohildagi so‘nggi dramatik jarayonlar koalitsiya kuchlarining butunlay parokandalikka yuz tutganini ko‘rsatmoqda:

• Moha porti boy berildi: Payshanba kuni strategik Moha port shahri husiylar qo‘liga o‘tdi, bu esa frontning to‘liq yorilishiga olib keldi;

• Hukumat kuchlarining chekinishi: BMT qo‘llab-quvvatlayotgan Yaman hukumati bo‘linmalari navbatdagi qaqshatqich zarbalar ostida Perim orolini tashlab qochishga majbur bo‘ldi;

• Poytaxt Adan nishonda: G‘arb poytaxtlarida husiylar nazoratida bo‘lmagan viloyatlardagi siyosiy nizolar va frontning tezkor qulashi sababli, yaqin kunlarda hatto rasmiy hukumat joylashgan poytaxt Adan shahri ham husiylar qo‘liga o‘tib ketishi mumkinligidan jiddiy xavotir boshlandi.

Eron va husiylarning qo‘shma changali: Trampning sukunati nimani anglatadi?

Mazkur voqelik Yaqin Sharqdagi anti-g‘arb kuchlarining mislsiz darajada kuchayganini ko‘rsatmoqda:

• Ikki bo‘g‘oz — bitta tuzoq: Hurmuz bo‘g‘ozining Eron, Bab al-Mandabning esa husiylar nazoratiga o‘tishi Tehron va uning ittifoqchilariga jahon energetika resurslari ta’minotini istalgan vaqtda to‘xtatib qo‘yish dastagini bermoqda;

• Tramp zarba berishni istamayapti: Britaniya diplomatik manbalarining tasdiqlashicha, Saudiya Arabistonining shaxsiy iltimoslari va yolvorishlariga qaramay, Donald Tramp Yamandagi husiylar pozitsiyalariga qarshi bombardimon buyrug‘ini berishni rejalashtirmayapti;

• Saudiyaning geosiyosiy yakkalanishi: Vashingtonning yangi front ochmaslik qarori Ar-Riyodni murakkab va himoyasiz ahvolda qoldirmoqda.

Perim orolining egallanishi shunchaki mahalliy g‘alaba emas, balki Suvaysh kanali orqali o‘tuvchi barcha tijorat kemalarini sun’iy qamal ostiga olish demakdir. Bu esa yaqin haftalarda xalqaro yonilg‘i bozorida yangi narx portlashlari va logistika inqirozi muqarrar ekanidan darak bermoqda.

Sizningcha, Donald Tramp Saudiya iltimosini chetga surib, husiylarga qarshi zarba bermaslikda davom etsa, Bab al-Mandab bo‘g‘ozi va Adan shahri butunlay qo‘ldan ketadimi? Husiylar va Eronning global neft yo‘llarini o‘z nazoratiga olishi dunyo iqtisodiyotiga qanday oqibatlarni olib keladi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Yaqin Sharqdagi ushbu tarixiy geosiyosiy burilish tahlilini barcha tahlil ixlosmandlariga ulashing!