Siz soat nechada uxlaysiz? Uyqu vaqtini kechiktirish organizmga qanday ta’sir qiladi?

«Soat 21:00 da uxlasangiz yoshligingizni saqlaysiz, 00:00 dan keyin uxlasangiz semirasiz» degan gaplar ijtimoiy tarmoqlarda tez-tez uchraydi. Ammo masala bunchalik oddiy emas. Organizm uchun eng muhimi — uyquning aniq bir soatda boshlanishi emas, balki uning yetarli davom etishi, muntazamligi va insonning biologik ritmiga mos kelishidir.

Kechasi uxlamay, telefon yoki kompyuter qarshisida uzoq vaqt qolish odatga aylangan bo‘lsa, bu organizmning kundalik ritmiga ta’sir qilishi mumkin.

Shuning uchun «soat nechada uxlash kerak?» degan savolga javob izlaganda, faqat soatga qarash yetarli emas.

21:00 — «yoshlikni saqlab qoladi» degan gap qanchalik to‘g‘ri?

Ijtimoiy tarmoqlarda 21:00 da uxlash organizmni tiklashi va qarish jarayonini sekinlashtirishi haqida ko‘plab da’volar tarqalgan.

Ammo aynan 21:00 da uxlash qarishni to‘xtatadi, degan ilmiy qoida yo‘q.

Organizmning uyqu-uyg‘onish sikli ichki biologik soat — sirkad ritm bilan boshqariladi. Yorug‘lik, kun tartibi va uyqu rejimi ushbu ritmga ta’sir qiladi.

Shuning uchun bir kishi uchun 21:00 da uxlash qulay bo‘lsa, boshqasi uchun 22:00 yoki 23:00 da yotish tabiiyroq bo‘lishi mumkin.

22:00 — miya uchun «to‘liq tiklanish» soatimi?

Miya uyqu vaqtida dam oladi va organizm bir qator muhim jarayonlarni amalga oshiradi.

Uyqu davomida xotirani mustahkamlash, o‘rganilgan ma’lumotlarni qayta ishlash va miya faoliyatini tiklash bilan bog‘liq jarayonlar kechadi.

Biroq «soat 22:00 da miya to‘liq tiklanadi» degan aniq ilmiy chegara mavjud emas.

Bu jarayonlar muayyan bir soatga emas, uyquning turli bosqichlariga bog‘liq.

23:00 — kech uxlash qarishni tezlashtiradimi?

Kech uxlashning o‘zi avtomatik ravishda organizmni tez qaritadi, deyish ham to‘g‘ri emas.

Biroq muntazam ravishda kech yotish va yetarli uxlamaslik uyqu sifatining yomonlashishi, kunduzgi charchoq va diqqat pasayishi kabi muammolarga olib kelishi mumkin.

Shu sababli muammo ko‘pincha 23:00 raqamida emas, balki uyqu rejimi buzilishida bo‘ladi.

00:00 — ortiqcha vaznning sababimi?

«Tun yarmidan keyin uxlasangiz albatta semirasiz» degan qoida ham yo‘q.

Ammo uyqu yetishmasligi organizmda ishtaha va modda almashinuvi bilan bog‘liq jarayonlarga ta’sir qilishi mumkin. Bundan tashqari, kechasi uzoq vaqt bedor yurish ovqatlanish rejimi buzilishi bilan birga kelishi ehtimolini oshiradi.

Shuning uchun uyqu va tana vazni o‘rtasida aloqa bor, ammo uni «00:00 dan keyin uxlasangiz semirasiz» degan bitta formula bilan tushuntirib bo‘lmaydi.

01:00 — organizm kuchsizlanadimi?

Agar inson muntazam ravishda tungi soat 01:00 gacha uxlamay, ertalab esa barvaqt tursa, uyqu vaqti qisqarib ketishi mumkin.

Mana shu holat organizm uchun jiddiyroq ahamiyatga ega.

Yetarli uyqu bo‘lmasa, inson ertasi kuni o‘zini charchagan his qilishi, diqqatini jamlashda qiynalishi va kayfiyati o‘zgarishi mumkin.

Demak, organizmni charchatayotgan asosiy omil ko‘pincha soat 01:00 ning o‘zi emas, balki uyqu yetishmasligidir.

02:00 — «salomatlikni yemirish» emas, uyqu rejimiga signal

Tungi soat 02:00 da hali ham uyg‘oq yurish odatiy holga aylangan bo‘lsa, bu uyqu rejimiga e’tibor berish kerakligini ko‘rsatishi mumkin.

Ayniqsa, ertalab erta turish talab etilsa, kech yotish natijasida inson zarur uyqu davomiyligini ta’minlay olmasligi mumkin.

Shuning uchun uyquga munosabatda raqamlarga emas, muntazamlik va yetarli davomiylikka ko‘proq e’tibor berish kerak.

Organizm uchun eng muhim raqam — soat emas

Uyqu haqidagi internetda tarqaladigan «21:00 — falon, 22:00 — falon, 23:00 — falon» kabi jadvallar diqqatni tortishi mumkin.

Ammo inson organizmi bunday aniq soatlik formula asosida ishlamaydi.

Sog‘lom uyqu uchun quyidagi omillar muhim:

• har kuni imkon qadar bir xil vaqtda yotish va uyg‘onish;

• yoshga mos darajada yetarli uxlash;

• uxlashdan oldin yorug‘ ekranlardan foydalanishni kamaytirish;

• kechqurun kofein kabi uyquga xalaqit berishi mumkin bo‘lgan mahsulotlarni cheklash;

• yotoqxonani tinch, qulay va uyqu uchun mos saqlash.

Eng muhimi esa — insonning har kuni yetarlicha uxlashi.

Xulosa: «erta yotish»dan ko‘ra «to‘g‘ri rejim» muhim

Shunday qilib, 21:00 da uxlamasangiz yoshligingiz yo‘qoladi, 00:00 dan keyin uxlasangiz albatta semirasiz, degan qarashlar haddan tashqari soddalashtirilgan.

Uyquning inson salomatligi uchun ahamiyati juda katta. Lekin organizmga ta’sir qiluvchi asosiy omillar — uyquning yetarliligi, sifati va muntazamligidir.

Shuning uchun bugun kechqurun o‘zingizga bitta savol berib ko‘ring:

«Soat nechada yotaman?» emas, «Ertalabgacha organizmimga yetarli dam olish imkonini beryapmanmi?»

Aynan shu savol uyqu haqidagi eng muhim nuqtani ochib beradi.