«Bitta in’eksiya bilan gepatit V to‘liq tuzalish mumkin!»: Tibbiyot olamida inqilob...

Jahon sog‘liqni saqlash tizimi va virusologiya sohasida asr kashfiyoti bo‘lishga da’vogar shov-shuvli yangilik e’lon qilindi. Shu kungacha butun dunyoda davosiz, inson organizmidan butunlay chiqarib bo‘lmaydigan deb hisoblangan va oxir-oqibat jigar sirrozi hamda saratonga olib keluvchi xavfli surunkali gepatit V virusiga qarshi inqilobiy dori vositasi yaratildi. Sechenov universiteti va «R-Farm» farmatsevtika kompaniyasi hamkorligida ishlab chiqilgan, CRISPR-Cas9 gen muhandisligi texnologiyasiga asoslangan dunyodagi ilk nano-preparat Rossiya Ilmiy jamg‘armasi tomonidan rasman qo‘llab-quvvatlandi. Olimlarning ta’kidlashicha, yangi davolash sxemasi preparatni atigi bir marta qabul qilish (yoki yuborish) orqali virusni organizmdan to‘liq yo‘q qilish imkonini beradi. Xo‘sh, mikroskopik nanozarrachalar jigar hujayralari ichidagi virusni qanday qilib kesib tashlaydi, bir martalik muolaja bemorlarni qanday xarajatlardan qutqaradi va yangi texnologiya nojo‘ya ta’sirlardan xolimi?

Dunyoda birinchi tizim: Virus DNKsini kesib tashlaydigan genetik qaychilar

Sechenov universiteti matbuot xizmati tomonidan ochiqlangan yangi ixtiro tibbiyotda mutlaqo yangi mexanizmni ishga solmoqda:

• CRISPR-Cas9 va biomos nanozarrachalar: Yangi preparat negizida mashhur genetik muhandislik vositasi («genetik qaychilar») va ularni manzilga yetkazib beruvchi maxsus biomos nanozarrachalar yotadi;

• Birinchi global analog: Bu gepatit V virusini hujayra ichida butunlay yo‘q qilish (eliminatsiya) uchun mo‘ljallangan dunyodagi birinchi shu turdagi nanotexnologik tizim hisoblanadi;

• Aniq nishonga zarba: Nanozarrachalar tashuvchi vazifasini bajarib, genetik tahrirlovchi vositalarni to‘g‘ridan to‘g‘ri virus uya qurgan nishon-hujayralarga yetkazib beradi;

• Grant qo‘llovi: Mazkur istiqbolli loyiha Rossiya Ilmiy jamg‘armasining akademik Ye.P. Velixov nomidagi nufuzli grantini qo‘lga kiritdi va sanoat miqyosida ishlab chiqarish platformasiga chiqarilmoqda.

«Bir marta qabul qilish yetarli»: Arzonlashgan davo va minimal xavf

«R-Farm» kompaniyasining ishlanmalar bo‘limi rahbari Maksim Vlasyuk ushbu terapiyaning bemorlar hayotini tubdan o‘zgartiruvchi afzalliklarini ma’lum qildi:

• Bir martalik kurs bilan to‘liq shifo: Yangi davolash sxemasi ko‘p yillab dori ichishga chek qo‘yib, preparatni bir marotaba qo‘llash orqali organizmni virusdan butunlay xalos qilishni nazarda tutadi;

• Davolanish narxining keskin arzonlashishi: Bir martalik muolaja bemorlarning yillar davomida qimmatbaho dori-darmonlarga sarflaydigan ulkan moliyaviy xarajatlarini minimallashtiradi;

• Nojo‘ya ta’sirlarning kamayishi: Komplekslarning virus yuqqan jigar hujayralariga nisbatan yuqori sezgirligi (spetsifikligi) ta’minlangan bo‘lib, u sog‘lom to‘qimalarga tegmaydi va og‘ir nojo‘ya oqibatlar xavfini keskin kamaytiradi;

• Yuqori samaradorlik: Tabiiy himoya qatlamiga ega bo‘lgan virus zarralari hujayra yadrosi darajasida zararsizlantiriladi.

Nega bu yangilik insoniyat uchun ulkan najot hisoblanadi?

Gepatit V yer yuzida millionlab insonlar salomatligiga tahdid solayotgan eng makkor xastaliklardan biri sanaladi:

• Sezdirmasdan kechuvchi qotil: Virus qon va biologik suyuqliklar orqali, shuningdek, onadan bolaga tug‘iruq jarayonida yuqadi. Bemorlarning 5–10 foizida o‘tkir shakldan surunkali bosqichga o‘tadi va yillar davomida deyarli hech qanday belgilarsiz kechadi;

• Sirroz va saraton xavfi: Sezdirmasdan rivojlangan kasallik ko‘p hollarda og‘ir jigar sirrozi va birlamchi jigar rakiga aylanib, bemor hayotiga nuqta qo‘yadi;

• «Davolab bo‘lmaydi» degan tushunchaning sindirilishi: Shu paytgacha mavjud bo‘lgan dorilar virusni faqat bostirib turar va butunlay tuzalishning imkoni yo‘q deb hisoblanar edi. Yagona umumiy himoya vositasi esa faqat emlash (vaksinatsiya) bo‘lib kelgan;

• Yangi umid eshigi: Ushbu yangi gen terapiyasi hozirda surunkali xastalik bilan kurashayotgan millionlab bemorlar uchun to‘liq shifo topishning tarixiy imkoniyatini ochib bermoqda.

Gepatit V ustidan to‘liq g‘alaba qozonish sari tashlangan bu dadil qadam yaqin kelajakda jigar xastaliklari statistikasini butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin.

Sizningcha, genetik muhandislik va CRISPR-texnologiyalari yaqin yillarda insoniyatni saraton va OIV (VICH) kabi boshqa davosiz xastaliklardan ham butunlay xalos qila oladimi? Dorixonalarda bunday inqilobiy dorilar paydo bo‘lsa, ular oddiy aholi uchun qanchalik hamyonbop bo‘ladi deb o‘ylaysiz? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va tibbiyot olamidagi ushbu quvonchli yangilikni yaqinlaringizga ulashing!