Yangi qaror: 2027 yildan bo‘lib to‘lash (rassrochka) qanday tartibga solinadi?

O‘zbekiston moliya bozorida eng tez rivojlanayotgan yo‘nalishlardan biri — bo‘lib to‘lash (rassrochka / BNPL) tizimida tub o‘zgarishlar davri boshlanmoqda. Prezident tomonidan 2026 yil 14 avgust kuni imzolangan PQ-294-son qaroriga asosan, 2027 yil 1 yanvardan boshlab bo‘lib to‘lash xizmatlarini ko‘rsatuvchi operatorlar uchun alohida huquqiy maqom joriy etiladi va ushbu soha to‘liq Markaziy bank nazoratiga o‘tkaziladi.

Yangi tartib fuqarolarni asossiz moliyaviy firibgarliklardan va ortiqcha qarz yukidan himoya qilish, shuningdek, yashirin foiz hamda komissiyalarga chek qo‘yishga qaratilgan.

Xaridorlar uchun nimalar o‘zgaradi? Asosiy cheklov va yengilliklar

2027 yil boshidan xaridorlarning manfaatlarini himoya qiluvchi qator qat’iy qoidalar amal qiladi:

• Muddat cheklovi: Tovar yoki xizmatlarni bo‘lib to‘lash sharti bilan xarid qilish muddati ko‘pi bilan 12 oydan oshmasligi kerak;

• Maksimal summa: Bo‘lib to‘lashga olinadigan tovar yoki xizmat qiymati eng ko‘pi bilan 250 BHM (bazaviy hisoblash miqdori) etib belgilanadi;

• Shaffof komissiyalar: Barcha qo‘shimcha komissiyalar, foizlar va ustamalar shartnomada alohida, aniq va tushunarli tarzda ko‘rsatilishi shart;

• Qo‘shimcha to‘lovlarga 50 foizlik cheklov: Qarzning asosiy summasidan tashqari barcha qo‘shimcha xarajatlar (jarimalar, penyalar va komissiyalar yig‘indisi) yiliga bo‘lib to‘lash summasining yarmidan (50 foizidan) oshib ketmasligi kafolatlanadi;

• Jarimasiz muddatidan oldin to‘lash: Qarzni belgilangan muddatdan oldin yopgan xaridorlardan hech qanday qo‘shimcha jarima, penya yoki komissiya undirish taqiqlanadi;

• Ko‘chmas mulk taqiqi: Ushbu mexanizm orqali ko‘chmas mulk sotib olish mumkin emas — u bo‘lib to‘lash xizmat ko‘rsatish obyektlari ro‘yxatidan to‘liq chiqarilgan.

Operatorlar va savdo tashkilotlari uchun yangi qat’iy talablar

Bo‘lib to‘lash xizmatlarini taqdim etuvchi barcha tashkilotlar uchun faoliyat yuritishning yangi mezonlari joriy etiladi:

• Markaziy bank reyestri: Banklar va mikromoliya tashkilotlari reyestrga xabarnoma yuborish orqali kiritilsa, boshqa barcha operatorlar faqat Markaziy bankda maxsus ro‘yxatdan o‘tgachgina faoliyat yurita oladi;

• Qarz yuki va raqamli nazorat: Xizmat ko‘rsatuvchilar mijozlarni raqamli identifikatsiyadan o‘tkazishi, kredit byurolari bilan integratsiya qilib, shartnoma ma’lumotlarini muntazam yetkazishi va fuqaroning qarz yuki ko‘rsatkichini qat’iy hisobga olishi shart;

• Taqiqlangan operatsiyalar: Oddiy operatorlarga aholidan omonat/pul jalb qilish hamda naqd pulda iste’mol kreditlari berish qat’iyan man etiladi;

• Majburiy ro‘yxatdan o‘tish: Agar sotuvchining choraklik aylanmasi 500 million so‘mdan oshsa va bu savdoning kamida 50 foizi bo‘lib to‘lash ulushiga to‘g‘ri kelsa, kompaniya yangi talablar asosida rasmiy operator sifatida ro‘yxatdan o‘tishi shart.

Ushbu islohotlar orqali bo‘lib to‘lash mexanizmi mamlakatda alohida sivilizatsiyalashgan moliyaviy mahsulotga aylantirilib, aholi uchun shaffoflik, biznes uchun esa adolatli raqobat muhiti ta’minlanadi.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.