So‘nggi yillarda O‘zbekistonda superapp(SuperApp)lar soni sezilarli ko‘paydi. Bunday tendensiyaning o‘zi yomon emas: bozor harakatda, kompaniyalar o‘sishga urinayotgani, yangi yo‘llarni qidirayotgani ko‘rinadi. Qisqasi, “hayot bor”.
Lekin superapp degan modelning klassik bir tuzog‘i bor. Ilovaning ishlari o‘nglanishi bilan jamoada bir xil kayfiyat paydo bo‘ladi: “keling, yana mana bu xizmatni ham qo‘shaylik”, “uni ham tiqib qo‘yaylik”, “bu ham bo‘lsa, umuman ideal bo‘ladi”. Shunday qilib, yaxshi niyat asta-sekin mahsulotni og‘irlashtiradigan odatga aylanadi.
Aslida superapp g‘oyasi juda to‘g‘ri: supermarket kabi. Bitta joyda turib, bir necha ishni bitta paytda hal qilish mumkin. Odamga vaqt tejaydi, qo‘liga qulay. Nazariyada — ajoyib.
Ammo amaliyotda ko‘p superapplar boshqa yo‘lga burilib ketyapti. Bir ilova ichida bir-biriga umuman bog‘lanmaydigan xizmatlar yonma-yon turib qolmoqda: aksiyalar kino bilan aralashib ketadi, sug‘urta — yetkazib berish bilan, moliya — ko‘ngilochar kontent bilan. Hammasidan bor, lekin bari bir-biriga “begona”.
Mana shu nuqtada qulaylik sekin-asta tartibsizlikka aylanadi. Foydalanuvchi uchun bu — shovqin: ortiqcha bannerlar, keraksiz menyular, tushunarsiz yo‘llar. Eng asosiy narsani topish qiyinlashadi. Odam o‘ziga savol beradi: “Men bu yerga nima uchun kirgandim o‘zi?”
Kompaniyaning o‘ziga ham oson emas. Brend xiralashadi, pozitsiya parchalanadi: “Biz kimmiz? Nimaga mas’ulmiz? Bizning asosiy foydamiz nima?” Diqqat tarqoqlashadi, mahsulotga ishonch ham yengillikcha yo‘qolishi mumkin.
Muallif bu holatni 15-yil oldin Olam.uz misolida o‘z ko‘zi bilan ko‘rganini aytadi. O‘sha paytda Olam.uz mamlakatdagi eng yirik internet-loyihalardan biri bo‘lib, “hammaga hamma narsa” bo‘lishga harakat qilgan. Bo‘limlar ko‘paygan, imkoniyatlar ko‘payayotgandek tuyulgan, lekin mahsulotning o‘zi og‘irlashgan: mazmun ko‘p, ma’no kam. Eng muhim savol — “men bu yerga nima uchun keldim?” — javobsiz qolgan. Odamlar charchagan, qiziqish so‘ngan.
Hozir ba’zi superapplarda ham shunga o‘xshash manzarani ko‘rish mumkin.
Vaholanki, superapp modeli eng yaxshi shunday ishlaydi: bitta ilova ichida mantiqan yaqin, kundalik hayotda bir ssenariyga birlashadigan xizmatlar jamlanganda. Ya’ni, xizmatlar “hamqadam” bo‘lishi kerak — bir-birini to‘ldirsin, bir yo‘lda yashasin.
Yaxshi misol sifatida Yandex Go keltiriladi. Ular xohlasa ilovaga musiqa ham, kino ham qo‘shishi mumkin edi, lekin bunday qilmayapti. Chunki ular bitta ssenariy — harakat, safar, logistika — atrofida tizim qurgan.
Yana bir misol — ATTO. Ular transport mavzusidan kengaygan bo‘lsa-da, baribir yagona ssenariydan uzoq ketmayapti. Foydalanuvchi qayerga kelganini, nima uchun kelganini darrov anglaydi.
Ikkalasida ham uchta savolga aniq javob bor: odam nima uchun kiradi, nima oladi, nima uchun yana qaytadi.
Agar bir joyda bir-biriga aloqasi yo‘q xizmatlar ko‘payib ketsa, ana shu uch savolning javobi yo‘qoladi. Natijada muammo hammaga tegadi: foydalanuvchiga — chalkashlik va charchoq, kompaniyaga — yo‘qolgan fokus va sustlagan ishonch.
Eng qizig‘i, bu fikr faqat superapplar haqida emas. Superapplarda bu alomatlar eng tez va eng yaqqol ko‘rinadi, xolos. Aslida esa bu har qanday mahsulot, har qanday biznes uchun universal qoida: ko‘p narsa qilish mumkin, lekin hammasini bitta joyga tiqish shart emas.
Ha, “hamma narsa” bo‘lish yoqimli tuyuladi. Lekin foydalanuvchiga “hamma narsa” emas, aniq foyda kerak. Mahsulot ham xuddi shunday: u ko‘p narsaga emas, o‘zining asosiy vazifasiga javob berganda kuchli bo‘ladi.
@beshtor kanalidan olindi
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
