Bugungi o‘smirlar 15 yil avvalgi tengdoshlariga nisbatan ancha kam uxlayapti va uyqu tanqisligi endi yakka holat emas — ommaviy muammoga aylanyapti. AQSHdagi Konnektikut universiteti tibbiyot maktabi olimlari aynan shu xulosaga kelgan .
Tadqiqotchilar AQSHning Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazi (CDC) muntazam o‘tkazib keladigan o‘smirlar xulq-atvori bo‘yicha milliy so‘rovnoma ma’lumotlarini tahlil qilgan. Bu so‘rovnoma maktab o‘quvchilarining hayot tarzi, odatlari va kundalik rejimi haqida eng yirik kuzatuvlardan biri hisoblanadi. Tahlilga 2007–2023 yillar oralig‘idagi ma’lumotlar kiritilgan.
Natija esa xavotirli: o‘smirlarning yarmidan ko‘pi sutkasiga besh soatdan kam uxlashini bildirgan. Olimlar buni kuzatuv davridagi eng yuqori ko‘rsatkich sifatida qayd etgan. Ya’ni muammo sekin-asta emas, sezilarli darajada kuchayib borgan.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, besh soatdan kam uyqu o‘sib borayotgan organizm uchun juda kam. Doimiy uyqu yetishmasligi ruhiy holatga ham, kundalik faoliyatga ham “sokin zarba” beradi: xavotir, tushkunlik (depressiya) belgilarining ko‘payishi, diqqatni jamlashda qiynalish, maktabdagi natijalar pasayishi kabi holatlar shundan kelib chiqishi mumkin. Bundan tashqari, uyqu tanqisligi semirish va qandli diabet xavfini ham oshira olishi aytilmoqda.
Trendni raqamlar yanada ravshan ko‘rsatadi:
2007 yilda sakkiz soat yoki undan ko‘p uxlaydigan maktab o‘quvchilari 30 foizdan ortiq bo‘lgan. 2023 yilga kelib esa bu ko‘rsatkich chorak qismdan ham kamroq darajaga tushib ketgan. Demak, “normal uyqu” guruhi qisqaryapti, “kam uyqu” guruhi esa kengayyapti.
Eng qizig‘i — kam uxlash faqat “ekran ko‘p” degan oddiy sabab bilan cheklanmas ekan. Tadqiqotda qayd etilishicha, depressiv fikrlar bor-yo‘qligiga yoki ekran qarshisida ko‘p vaqt o‘tkazish-o‘tkazmasligiga qaramasdan, deyarli barcha o‘smirlar guruhlarida uyqu qisqarishi kuzatilmoqda. Ya’ni bu masala umumiy hayot tarzi, ritm va bosimlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi ehtimol.
Xulosa bitta: uyqu — “vaqtni yo‘qotish” emas, o‘smir uchun eng asosiy resurslardan biri. Agar bu resurs muntazam kamaysa, oqibati kayfiyatda ham, sog‘liqda ham, o‘qishda ham baribir seziladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
