Kelinini uydan haydagan qaynona yillar o‘tib uning eshigi oldida tiz cho‘kdi

Ba’zan inson bir og‘iz og‘ir so‘zi bilan bir umrlik mehrni yo‘qotadi. Kechirim so‘rash uchun esa yillar, pushaymonlik va hatto tiz cho‘kish ham kamlik qilishi mumkin. Ammo hayot shunday vaziyatlarni ham yaratadiki, kechagi dushman bugungi eng katta umidga aylanadi.

Bir oilada boshlangan sovuqlik

Mohira kelin bo‘lib tushganida hali yigirma ikki yoshda edi. U kamtar, mehnatkash, shirinso‘z qiz bo‘lib, yangi oilasiga chin dildan mehr qo‘ygandi. Turmush o‘rtog‘i Jamshid bilan bir-birini yaxshi ko‘rib oila qurishgan, kelajak uchun katta orzulari bor edi.

Biroq bu xonadonda Mohiraning baxtiga soya soladigan bir inson bor edi. Bu — qaynonasi Halima opa edi.

Halima opa o‘g‘lini juda yaxshi ko‘rar, uning har bir ishiga aralashardi. Jamshidning uylanishi ham onasi uchun oson kechmagandi. U kelinini hech qachon o‘z qizidek qabul qilmadi. Mohira qanchalik harakat qilmasin, qaynonasining ko‘nglini topolmasdi.

Bir kuni ovqatning tuzi kamroq bo‘lsa, boshqa kuni uyning bir burchagi yig‘ishtirilmagani bahona bo‘lardi. Mohira esa har safar jim qolar, ko‘ngli og‘risa ham janjal chiqarmasdi.

— Onajon, xafa bo‘lmang, keyingi safar e’tiborliroq bo‘laman, — derdi u.

Ammo Halima opa uchun bu gaplar hech narsani anglatmasdi.

Vaqt o‘tib, Mohiraning qizi tug‘ildi. U chaqalog‘ini bag‘riga bosib, hayotidagi eng baxtli kunlarni boshdan kechirayotgandi. Lekin qaynonasining munosabati o‘zgarmadi. Aksincha, endi bola tarbiyasi ham ularning o‘rtasidagi kelishmovchiliklarga sabab bo‘la boshladi.

— Bolani bunday ushlama! Bunday kiyintirma! Sen hali ona bo‘lishni bilmaysan! — deb tanbeh berardi Halima opa.

Mohira ba’zan tunlari bolasini emizib o‘tirib, jimgina yig‘lardi. Unga qimmatbaho narsalar kerak emasdi. Faqat bir og‘iz shirin so‘z, biroz mehr va oilasida xotirjam yashashni istardi.

Bir og‘iz so‘z bilan vayron bo‘lgan oila

Jamshid onasi bilan xotini o‘rtasida qolgandi. U ba’zan xotinini tushunar, ba’zan esa onasining gaplariga qo‘shilardi. Eng yomoni, u oiladagi muammolarni hal qilish o‘rniga, ulardan qochishni odat qilgandi.

Bir kuni arzimagan gap katta janjalga aylandi. Halima opa kelinini o‘g‘liga yomon ko‘rsatib, uning oilaga munosib emasligini ayta boshladi.

— Bu uyda mening gapim o‘tadi! Sen kelin bo‘lib tushgansan, o‘zingni uy bekasidek tutma! — dedi u jahl bilan.

Mohira ham bu safar jim qololmadi.

— Onajon, men ham insonman. Mening ham ko‘nglim bor. Qancha harakat qilsam ham, sizga yoqolmayapman. Men bu uyga janjal uchun emas, o‘g‘lingizning baxtini o‘ylab kelganman, — dedi u ko‘zlariga yosh olib.

Halima opa esa bu gaplarni hurmatsizlik deb qabul qildi.

— Unda bu uydan chiqib ket! Senga bu yerda joy yo‘q!

Mohira bir lahza qaynonasiga qarab qoldi. U Jamshiddan bir og‘iz gap kutayotgandi. Er xotinini himoya qilishi, vaziyatni yumshatishi mumkin edi.

Ammo Jamshid boshini egib jim turdi.

O‘sha sukut Mohira uchun qaynonasining og‘ir so‘zlaridan ham alamliroq bo‘ldi.

U qizini bag‘riga bosdi, bir necha kiyim-kechagini sumkaga joyladi va hech kimga hech narsa demay uydan chiqib ketdi.

Halima opa esa ortidan:

— Endi qaytib bu ostonaga qadam bosma! — deb baqirdi.

Mohira ortiga qaramadi. Uning ko‘zlaridan yosh oqar, bag‘ridagi chaqaloq esa onasining yurak urishini eshitib uxlab yotardi.

Yillar o‘tdi, taqdir esa o‘zgardi

Mohira dastlab ota-onasining uyida yashadi. Keyin tikuvchilik qilib, o‘z mehnati bilan kun ko‘ra boshladi. U uchun eng muhim narsa qizini hech kimdan kam qilmay ulg‘aytirish edi.

U ertalabdan kechgacha ishladi. Ba’zan buyurtmalarni tun yarmigacha bajardi. Qizining maktab xarajatlari, kiyim-kechagi, ovqati — hammasi uning zimmasida edi.

Qizi Sevara onasining qiynalayotganini ko‘rib ulg‘aydi. U hech qachon otasi haqida yomon gapirmadi, buvisi haqida ham so‘rasa, onasi faqat:

— Har bir inson xato qiladi, qizim. Sen esa hech qachon birovning ko‘nglini og‘ritma, — deb javob berardi.

Oradan yillar o‘tdi. Sevara maktabni a’lo baholar bilan tugatdi, universitetga o‘qishga kirdi. Keyin shifokorlik sohasini tanladi. Onasi uning har bir yutug‘idan quvonar, qizining kelajagi uchun bor kuchini sarflardi.

Mohira ham asta-sekin o‘z ishini yo‘lga qo‘ydi. Kichik tikuvchilik ustaxonasi ochdi, keyin ishchilar yolladi. Endi u faqat o‘z oilasini emas, boshqa ayollarni ham ish bilan ta’minlardi.

Jamshid esa onasining uyida qoldi. Mohira bilan ajrashganidan keyin boshqa oila qurdi, ammo u yerda ham baxtli hayot kechira olmadi. Bir necha yildan so‘ng ikkinchi turmushi ham barbod bo‘ldi.

Halima opa esa qarib bordi. O‘g‘li uylanib, ajrashib, yana o‘z hayoti bilan ovora bo‘lgach, onasining yonidagi odamlar ham kamaydi. Uning salomatligi yomonlashdi, ko‘p vaqtini uyda yolg‘iz o‘tkazadigan bo‘ldi.

Bir paytlar kelinini uyidan haydagan ayol endi o‘z uyida sukut bilan yashardi.

Qaynonaning boshiga tushgan og‘ir kun

Bir kuni Halima opaning ahvoli keskin yomonlashdi. Uyida yolg‘iz edi. O‘g‘liga qo‘ng‘iroq qildi, ammo Jamshidning telefoni o‘chirilgandi. Qo‘shnilari tez yordam chaqirishdi.

Kasalxonada tekshiruvlardan keyin shifokorlar uning jiddiy davolanishi kerakligini aytishdi. Uning yaqinlaridan kimdir doimiy ravishda yonida bo‘lishi, davolanish jarayonida yordam berishi zarur edi.

Halima opa o‘g‘lini kutaverdi. Ammo Jamshid kelmadi. Uning ishlari, shaxsiy muammolari va boshqa tashvishlari bor edi.

Halima opa kasalxona palatasida yolg‘iz yotib, hayotini eslay boshladi. Bir paytlar uning uyida kelin bor edi. Qo‘lida chaqalog‘i bilan ertalabdan kechgacha xizmat qilar, qaynonasining har bir gapiga chidab yashardi.

U esa o‘sha qizga bir og‘iz shirin so‘zni ravo ko‘rmagandi.

Endi esa o‘zi bir stakan suv olib berishini kutayotgan odam ham yo‘q edi.

Shu payt u kelinini esladi.

— Mohira... — deb pichirladi u.

Keyin ko‘zlaridan yosh oqdi.

Kutilmagan manzilga yo‘l

Halima opa bir necha kun davolangach, uyiga qaytdi. Lekin ko‘nglidagi og‘irlik ketmadi. U Mohira haqida surishtira boshladi.

Avvalgi qo‘shnilaridan uning qayerda yashashini bilib oldi. Mohira endi shaharning boshqa qismida yashar, o‘z ishi va oilasi bilan band ekan.

Halima opa uning eshigini topish uchun yo‘lga chiqdi.

Qo‘lida kichik bir xaltacha, ko‘nglida esa yillar davomida yig‘ilgan pushaymonlik bor edi.

Uy oldiga kelgach, ancha vaqt qo‘ng‘iroq tugmasini bosolmay turdi. Keyin nihoyat qo‘lini uzatdi.

Eshikni Mohira ochdi.

U avvalgiday yosh kelin emasdi. Yuzida hayot tajribasi, ko‘zlarida esa xotirjamlik bor edi. Qarshisidagi ayolni ko‘rib, bir lahza jim qoldi.

— Assalomu alaykum, Mohira, — dedi Halima opa titroq ovozda.

— Vaalaykum assalom. Keling, — dedi Mohira hayrat bilan.

Halima opa ichkariga kirishga ham shoshilmadi. U kelinining ko‘zlariga qarashga qiynalardi.

— Qizim, men sendan kechirim so‘rash uchun keldim...

Mohira jim qoldi.

— O‘sha paytlarda men seni juda ko‘p xafa qildim. Senga og‘ir gaplar aytdim. O‘zimni haq deb bildim. O‘g‘limni ham senga qarshi qo‘ydim. Endi esa hayotimning oxirida o‘sha qilgan ishlarimni eslab, o‘zimdan uyalaman.

Halima opaning ovozi bo‘g‘ildi. U qo‘lidagi xaltachani yerga qo‘ydi-da, kelinining oldida tiz cho‘kdi.

— Meni kechir, qizim. Men sening yoshligingni, orzularingni, ko‘nglingni sindirdim. O‘sha kuni seni uydan haydaganimda, bir kun kelib o‘zim sening eshiging oldida turadiganimni bilmagan ekanman...

Mohiraning javobi hammani hayratda qoldirdi

Mohira bir zum nima qilishini bilmay qoldi. Qarshisida yillar davomida yuragini og‘ritgan, bir paytlar uning ko‘z yoshlariga parvo qilmagan ayol tiz cho‘kib turardi.

U Halima opani qo‘lidan ushlab, o‘rnidan turg‘izdi.

— Onajon, iltimos, bunday qilmang. Turing. Siz katta insonsiz, — dedi u.

Halima opa yig‘lardi.

— Sen meni kechirdingmi, qizim?

Mohira biroz jim turdi. Keyin sekin gap boshladi:

— Men o‘sha kunlarni unutmadim. Qizimni bag‘rimga bosib, qayerga borishni bilmay ko‘chada qolganimni ham unutmadim. Ertalabdan kechgacha ishlab, farzandimga non topish uchun qiynalgan kunlarimni ham unutmadim. Lekin men bu yillar davomida nafrat bilan yashamadim. Qizimga ham sizdan nafratlanishni o‘rgatmadim.

Halima opa boshini egdi.

— Bilaman, men bunga loyiq emasman...

— Kechirim so‘rash uchun kech bo‘lmaydi, onajon. Ammo o‘tmishni ham o‘zgartirib bo‘lmaydi. Keling, ichkariga kiring. Avval choy ichamiz, keyin gaplashamiz.

Halima opa bu gaplarni eshitib, yana yig‘lab yubordi.

Shu payt uy ichkarisidan Sevara chiqdi. U buvisini tanidi. Bolaligida onasidan eshitgan, ammo hech qachon yomon ko‘rishga o‘rgatilmagan inson qarshisida turardi.

— Assalomu alaykum, buvijon, — dedi u.

Halima opa nabirasiga qaradi. Ko‘zlarida quvonch va uyat aralash his paydo bo‘ldi.

— Voy, bolam... Qanday katta bo‘lib ketibsan...

Sevara buvisining qo‘lidan ushladi.

— Keling, buvijon. Onam sizga choy damlab beradilar.

Halima opa o‘sha kuni birinchi marta o‘zining xatolari uchun chin dildan pushaymon bo‘ldi. U kelinining uyida nafaqat kechirim, balki o‘zi kutmagan mehrni ham topdi.

Hikoyadan qolgan saboq

Halima opa keyinchalik Mohira va Sevara bilan tez-tez ko‘rishib turadigan bo‘ldi. Mohira unga yordam berdi, shifokor ko‘rigidan o‘tkazdi, kerakli dorilarini olib berdi. Ammo endi ularning munosabati avvalgidek qaynona-kelin munosabati emasdi. Bu — kechirim, hurmat va ehtiyotkorlik bilan qayta qurilayotgan insonlar munosabati edi.

Mohira o‘tmishdagi og‘riqlarni unutmagan bo‘lsa-da, ularning butun umrini boshqarishiga yo‘l qo‘ymadi. U o‘z qalbidagi mehrni saqlab qolishni tanladi.

Halima opa esa hayotining so‘nggi yillarida bir haqiqatni angladi: inson o‘z uyidagi odamlarning qadriga ular borligida yetishi kerak. Chunki bugun senga xizmat qilayotgan, sening ko‘nglingni olishga harakat qilayotgan inson ertaga eshigingni ochmasligi ham mumkin.

Oilada kattalik faqat yosh bilan emas, mehr, sabr va adolat bilan o‘lchanadi. Kelin ham kimningdir qizi, kimningdir singlisi, kimningdir onasi. Uning ham orzulari, qadri va ko‘ngli bor.

Ba’zan bir og‘iz shirin so‘z insonni butun umrga yaqin qiladi. Bir og‘iz og‘ir so‘z esa yillar davomida qurilgan munosabatlarni vayron qilishi mumkin.

Eng muhimi, kechirim so‘rashdan uyalmang. Chunki kechirim so‘rash insonni kichraytirmaydi — aksincha, uning qalbida hali ham insoniylik borligini ko‘rsatadi.