Endi jamoat joylaridagi nojo‘ya harakatlar uchun jazo choralari kuchayadi

Jamoat joylarida o‘zini tutish qoidalarini buzganlar endi kameralar orqali aniqlanishi va shaxsi elektron vositalar yordamida identifikatsiya qilinishi mumkin. Ayniqsa, atrofdagilarga ochiq-oydin namoyish qilinadigan nojo‘ya xatti-harakatlarga nisbatan ma’muriy choralar qo‘llanishi mumkin.

Bu boradagi xabarlar ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalmoqda. Ularda jamoat joylaridagi qoidabuzarliklarni kuzatuv kameralari, jumladan, Face ID orqali aniqlash va shaxslarni ichki ishlar organlariga chaqirish amaliyoti haqida so‘z bormoqda.

Kamera orqali aniqlash mexanizmi qanday?

2025 yil 1 dekabrdagi Vazirlar Mahkamasining 754-son qarori bilan ichki ishlar organlari patrul-post xizmati xodimlarining jamoat joylarida fuqarolarni elektron identifikatsiya qilish tartibi belgilangan.

Hujjatda shaxsni elektron texnik vositalar, jumladan, planshet orqali aniqlash tartibi nazarda tutilgan.

Shu sababli «kamerada Face ID aniqlasa, shaxs avtomatik ravishda jazolanadi» degan talqinni to‘g‘ridan to‘g‘ri qonun normasi sifatida qabul qilish to‘g‘ri emas. Huquqbuzarlik holati alohida tartibda rasmiylashtirilishi va shaxsning javobgarligi qonunchilik asosida hal qilinishi kerak.

Qanday xatti-harakatlar muammo tug‘dirishi mumkin?

Amaldagi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 183-moddasida mayda bezorilik tushunchasi belgilangan.

Unda jamoat joylarida uyatli so‘zlar bilan so‘kinish, fuqarolarga haqoratomuz shilqimlik qilish hamda jamoat tartibi va fuqarolar osoyishtaligini buzuvchi shu kabi xatti-harakatlar javobgarlikka sabab bo‘lishi belgilangan.

Shuning uchun jamoat joyida birga yurish yoki oddiy mehr ko‘rsatishning o‘zi avtomatik ravishda ma’muriy jazoga sabab bo‘ladi, degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Masala muayyan xatti-harakatning qonunchilikda belgilangan huquqbuzarlik tarkibiga tushishiga bog‘liq.

15 sutkagacha qamoq bor, ammo u avtomatik jazo emas

O‘zbekiston Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida ma’muriy qamoq jazosi mavjud. Kodeksning 29-moddasiga ko‘ra, ma’muriy qamoq, umumiy qoida bo‘yicha, uch sutkadan o‘n besh sutkagacha muddatga qo‘llanishi mumkin.

Bunday jazo faqat qonunchilikda nazarda tutilgan holatlarda qo‘llanadi. Demak, «jamoat joyida qoida buzildi — avtomatik ravishda 15 sutka qamoq» degan tasavvur noto‘g‘ri.

Ota-ona bilan ichki ishlar bo‘limiga chaqirish masalasi

Tarqalayotgan xabarlarda qoidabuzarlar ota-onasi bilan birga tuman ichki ishlar bo‘limiga chaqirilishi mumkinligi ham aytilmoqda.

Biroq bu yerda ham shaxsning yoshi va huquqiy maqomi muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, voyaga yetmaganlarga nisbatan huquqiy tartiblar katta yoshdagi shaxslardan farq qilishi mumkin.

Shuning uchun xabarni «barcha juftliklar ota-onasi bilan IIBga chaqiriladi» tarzida umumlashtirish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Asosiy maqsad — jamoat tartibini saqlash

Jamoat joylarida insonlarning osoyishtaligi va boshqalarning huquqlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish muhim.

Qonunchilikda ham jamoat tartibini buzuvchi xatti-harakatlar uchun javobgarlik belgilangan. Shu bilan birga, har qanday holatda jazo qo‘llash uchun muayyan huquqbuzarlik tarkibi mavjud bo‘lishi va belgilangan protsessual tartiblarga rioya qilinishi kerak.

Shu jihatdan, so‘nggi xabarlarning eng muhim nuqtasi — jamoat joylarida qoidalarni buzishga nisbatan nazorat va javobgarlik masalasi kuchayib borayotgani.

Ammo buni «endi sevishganlarning har qanday harakati Face ID orqali aniqlanib, ularga darhol jarima yoki 15 sutkalik qamoq beriladi» deb talqin qilish huquqiy jihatdan to‘g‘ri emas.

Qonunning asosiy mezoni — kimningdir shaxsiy hayoti emas, balki jamoat tartibi, atrofdagilarning osoyishtaligi va muayyan xatti-harakatning huquqbuzarlik sifatida qonun bilan belgilangan-belgilanmaganidir.