O‘zbekistonda mualliflik huquqi bilan bog‘liq muhim sud ishi yakuniga yetdi. Adliya vazirligi xabariga ko‘ra, shu yil aprel oyida olim va tarjimon Mark Ris fuqarolik ishlari bo‘yicha Toshkent shahri Uchtepa tumanlararo sudiga da’vo arizasi kiritgan. Unda mualliflik huquqi buzilishi oqibatida yetkazilgan zarar uchun tovon puli undirish so‘ralgan.
Mazkur fuqarolik ishi sud tomonidan ko‘rib chiqildi. Sudning hal qiluv qaroriga asosan, javobgar — O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti mas’ul xodimi M.Chutpulatovdan da’vogar Mark Ris foydasiga bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravari, ya’ni 20 million 600 ming so‘m miqdorida tovon undirilishi belgilandi.
Bu ish Abdulla Qodiriyning mashhur “O‘tkan kunlar” romani ingliz tiliga “Bygone Days” nomi bilan tarjima qilingan nusxasi atrofida yuzaga kelgan. Avvalroq Mark Ris ushbu asarni 15 yil davomida ingliz tiliga tarjima qilganini va uning elektron shakli ruxsatsiz tarqatilayotganini ma’lum qilib, Adliya vazirligiga murojaat qilgan edi.
Murojaat asosida Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetida o‘rganish o‘tkazilgan. Tekshiruv jarayonida mualliflik huquqi buzilishi bilan bog‘liq holatlar aniqlangani bildirildi.
Shundan so‘ng universitetning mas’ul xodimiga nisbatan Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 177¹-moddasi bilan bayonnoma rasmiylashtirilib, ish sudga yuborilgan. Sud qaroriga ko‘ra, mas’ul xodimga 2 million 60 ming so‘m miqdorida jarima belgilangan. Shu bilan birga, asarning elektron nusxasini unilibrary.uz tizimidan o‘chirish majburiyati ham yuklatilgan.
Bu holat mualliflik huquqi va intellektual mulkni himoya qilish masalasi qanchalik muhim ekanini yana bir bor ko‘rsatdi. Ayniqsa, yillar davomida qilingan tarjima mehnati, ilmiy izlanish va ijodiy harakat muallif ruxsatisiz tarqatilsa, bu nafaqat huquqiy, balki ma’naviy jihatdan ham jiddiy masala hisoblanadi.
“O‘tkan kunlar” kabi milliy adabiyot durdonasini boshqa tilga tarjima qilish katta mehnat, sabr va mas’uliyat talab qiladi. Shu sababli bunday ishlardan foydalanishda qonun talablariga, muallif yoki huquq egasining roziligiga qat’iy amal qilinishi shart.
Qisqasi, Mark Ris foydasiga tovon undirilishi mualliflik huquqi buzilishiga nisbatan huquqiy baho berilganini ko‘rsatadi. Bu voqea ta’lim muassasalari, elektron kutubxonalar va kontent tarqatuvchilar uchun ham jiddiy signal bo‘ldi: raqamli davrda ham “ko‘chirib qo‘ydim, bo‘ldi” degan yondashuv ishlamaydi. Ijodiy mehnatning egasi bor, huquqi bor va uni himoya qiladigan qonun ham bor.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
