54 ming amaldor maoshi KPIga bog‘lanadi: yangi tizimda nima o‘zgaradi?

O‘zbekistonda davlat fuqarolik xizmatchilariga ish haqi to‘lash tizimini tubdan o‘zgartirish rejalashtirilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etilgan takliflarga ko‘ra, vazirlik, idora va hokimliklarda ishlaydigan qariyb 54 ming xodimning maoshi yagona mezonlar asosida hisoblanadi.

Yangi modelning asosiy g‘oyasi oddiy: xodimning daromadi qaysi idorada ishlashiga emas, lavozimining murakkabligi, malakasi, mas’uliyati va ko‘rsatgan natijasiga bog‘liq bo‘lishi kerak. Biroq bu hali kuchga kirgan tartib emas — taqdim etilgan takliflar asosida yakuniy normativ hujjat ishlab chiqilishi lozim.

Maosh bor, ammo lavozim maoshining ulushi juda kam

Amaldagi tizimda davlat xizmatchisining oylik daromadi ko‘plab ustama, mukofot va qo‘shimcha to‘lovlardan shakllanadi. Ayrim hollarda lavozim maoshining jami daromaddagi ulushi 15 foizga ham yetmaydi.

Natijada bir xil vazifani bajaradigan xodimlar turli vazirlik yoki idoralarda keskin farq qiluvchi maosh olishi mumkin. Budjetdan tashqari jamg‘armasi katta tashkilotlarda qo‘shimcha to‘lovlar ko‘proq, bunday imkoniyati bo‘lmagan idoralarda esa kamroq bo‘lib kelgan.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi ham amaldagi tizimda ish haqi miqdorlarining tarqoqligi, budjetdan tashqari mablag‘lar hisobidan turli ustamalar to‘lanishi va lavozim maoshining umumiy daromaddagi ulushi pastligini asosiy muammolar qatorida ko‘rsatgan edi.

Yangi tartibda daromadning asosiy qismini aynan lavozim maoshi tashkil etishi ko‘zda tutilmoqda. Bu xodim uchun oylik daromadni oldindan tushunish, davlat uchun esa ish haqi xarajatlarini ochiq hisoblash imkonini beradi.

O‘nlab ustamalar o‘rniga yagona tizim

Hozir davlat idoralarida qo‘llanadigan o‘nga yaqin ustama va rag‘batlantiruvchi to‘lovlarni qisqartirib, ularning o‘rniga uchta asosiy to‘lov turini qoldirish taklif qilingan.

Davlat fuqarolik xizmati to‘g‘risidagi qonunchilikda ish haqining bazaviy lavozim maoshi, ko‘p yillik xizmat va malaka darajasi uchun to‘lovlar, KPI ustamasi hamda hisobot davri yakunlari bo‘yicha rag‘batlantirishdan shakllanishi belgilangan.

Yakuniy tartibda qaysi ustamalar birlashtirilishi, ularning miqdori va hisoblash usuli alohida belgilab beriladi. Ammo umumiy yo‘nalish aniq: murakkab va tushunish qiyin bo‘lgan qo‘shimcha to‘lovlar kamaytirilib, maosh tarkibi soddalashtiriladi.

11 razryad va 6 pog‘onali to‘r joriy etiladi

Barcha davlat organlari uchun 11 ta razryad va 6 ta pog‘onadan iborat yagona ish haqi to‘rini joriy qilish rejalashtirilmoqda.

Razryad lavozimning davlat boshqaruvidagi o‘rni, vazifalar murakkabligi va mas’uliyat darajasini hisobga olishi kutilmoqda. Pog‘onalar esa bir xil lavozimdagi xodimlarning tajribasi, malakasi va professional o‘sishini farqlash imkonini beradi.

Masalan, ikki vazirlikda bir xil darajadagi bosh mutaxassis lavozimi bo‘lsa, ularning bazaviy maoshi bir xil prinsip asosida hisoblanadi. Idoraning boyroq jamg‘armasi yoki alohida ichki to‘lov tizimi hal qiluvchi omil bo‘lmaydi.

Davlat xizmatchilari maoshini ish tajribasi, ilmiy va malaka darajasi hamda natijadorlik asosida yagona prinsip bo‘yicha shakllantirish vazifasi 2025 yilda qabul qilingan davlat xizmati islohoti hujjatlarida ham belgilangan.

KPI maoshning hammasini emas, natijaga bog‘liq qismini belgilaydi

Yangi tizim haqidagi xabarlar «amaldorlar butun maoshini KPI bo‘yicha oladi» degan tasavvur uyg‘otishi mumkin. Aslida taklifga ko‘ra, lavozim maoshi daromadning asosiy va barqaror qismi bo‘lib qoladi. KPI esa xodimning natijasiga qarab to‘lanadigan rag‘batlantiruvchi qismga ta’sir qiladi.

Xodim belgilangan vazifalarni bajarsa yoki rejadan yuqori natija ko‘rsatsa, qo‘shimcha to‘lov oladi. Samaradorlik past bo‘lsa, rag‘batlantiruvchi mablag‘ ham kamayadi.

Amalda davlat fuqarolik xizmatchilarini oy, chorak, yarim yil yoki yil yakunlarida eng muhim samaradorlik ko‘rsatkichlarini bajargani uchun rag‘batlantirish mexanizmi mavjud.

Biroq yangi tizimning ishlashi KPI qanday belgilanishiga bog‘liq. Agar baholash faqat yig‘ilishlar soni, tayyorlangan ma’lumotnoma yoki yuborilgan xatlar bilan o‘lchansa, islohot qog‘ozbozlikning yangi turiga aylanib qolishi mumkin.

Natija aholiga ko‘rsatilgan xizmat sifati, muammoni hal qilish tezligi, budjet mablag‘larining tejalishi va sohadagi aniq o‘zgarishlar bilan baholanishi muhim.

Sun’iy intellektni o‘zlashtirganlarga bonus berilishi mumkin

Takliflarda yangi texnologiyalarni, jumladan, sun’iy intellekt vositalarini samarali o‘zlashtirgan xodimlarni alohida rag‘batlantirish ham nazarda tutilgan.

Bu kompyuterda sun’iy intellekt dasturini ochgan har bir xodim avtomatik ravishda bonus oladi, degani emas. Rag‘bat texnologiyani ish jarayoniga tatbiq etib, vaqt yoki mablag‘ni tejagan, xizmat sifatini oshirgan va o‘lchanadigan natija ko‘rsatgan mutaxassislarga berilishi kutilmoqda.

O‘zbekistonda davlat organlarining raqamli transformatsiyasini baholashda sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ko‘rsatkichlarini inobatga olish tartibi ham belgilangan.

Shu jihatdan yangi to‘lov tizimi davlat idoralariga faqat tajribali emas, raqamli ko‘nikmalarga ega yosh kadrlarni jalb qilish vositasiga ham aylanishi mumkin.

O‘zgarish kimlarga tegishli bo‘ladi?

Takliflar qariyb 54 ming nafar davlat fuqarolik xizmatchisini qamrab oladi. Ular qatoriga:

— vazirlik va idoralarning markaziy apparatlari xodimlari;
— hududiy boshqarmalar mutaxassislari;
— viloyat, tuman va shahar hokimliklari xodimlari kiradi.

Bu raqam barcha budjet tashkilotlari xodimlarini anglatmaydi. O‘qituvchilar, shifokorlar, madaniyat va boshqa budjet sohalari vakillari alohida mehnatga haq to‘lash tizimlariga ega.

Mahalliy hokimliklarda KPI, lavozim maoshi, malaka darajasi va bonuslarga asoslangan yangilangan tizim 2025 yildan qo‘llana boshlagan. Endi shu tamoyillarni davlat fuqarolik xizmatining boshqa bo‘g‘inlariga ham yagona tartibda tatbiq etish ko‘rib chiqilmoqda.

Maosh oshadimi yoki kamayadimi?

Hozircha barcha xodimlarning oyligi qanchaga o‘zgarishi haqida aniq hisob-kitob e’lon qilinmagan. Yangi tizim kimgadir maosh oshishi, boshqa bir xodimda esa ayrim ustamalar qisqarishiga olib kelishi mumkin.

Asosiy maqsad hammaga bir xil summa to‘lash emas. Bir xil darajadagi vazifa uchun yagona bazaviy yondashuvni belgilash va yuqori natija ko‘rsatgan xodimga ko‘proq daromad olish imkonini yaratish ko‘zda tutilgan.

Prezident takliflarni ishlab chiqishda adolat, shaffoflik va samaradorlik tamoyillarini ta’minlash, maoshni xodimning malakasi hamda zimmasidagi mas’uliyat bilan bog‘lash zarurligini ta’kidladi.

Islohotning haqiqiy natijasi yangi tarif jadvalida emas, bir savolga beriladigan javobda ko‘rinadi: KPI qog‘ozdagi chiroyli hisobotni o‘lchaydimi yoki odamlar kundalik hayotida sezadigan o‘zgarishni? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringiz hamda do‘stlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!