O‘zbekiston ushbu reyting bo‘yicha 94-o‘rinda: mintaqada kimlar oldinda?

O‘zbekiston 2026 yilgi Legatum Prosperity Index reytingida 161 davlat orasida 94-o‘rinni egalladi. Mamlakat Markaziy Osiyoda Qozog‘iston va Qirg‘izistondan keyin uchinchi natijani qayd etdi, biroq yangi hisobot farovonlik faqat iqtisodiy o‘sish yoki aholi daromadi bilan o‘lchanmasligini ham ko‘rsatmoqda.

Reytingdagi pozitsiya O‘zbekistonning mintaqada nisbatan yuqori o‘rinda ekanini anglatadi. Shu bilan birga, jahon miqyosida mamlakat hali ro‘yxatning ikkinchi yarmida qolmoqda.

Markaziy Osiyodagi uchinchi natija

2026 yilgi reytingda Qozog‘iston Markaziy Osiyo davlatlari orasida eng yuqori — 66-o‘rinni egalladi. Qirg‘iziston 87-o‘rin bilan ikkinchi, O‘zbekiston esa 94-o‘rin bilan uchinchi bo‘ldi.

Tojikiston 129-o‘rindan, Turkmaniston esa 150-o‘rindan joy olgan. Demak, tarqalayotgan ayrim ma’lumotlardan farqli ravishda, Turkmaniston ham 2026 yilgi tadqiqotga kiritilgan.

O‘zbekiston Qirg‘izistondan yetti pog‘ona ortda, Tojikistondan esa 35 pog‘ona oldinda joylashgan. Qozog‘iston bilan farq 28 pog‘onani tashkil etmoqda.

Shveysariya reytingning yangi yetakchisi bo‘ldi

Jahon ro‘yxatida Shveysariya birinchi o‘rinni egalladi. Mamlakatning 2026 yilgi profilida bu uning joriy va tarixiy eng yuqori natijasi ekani ko‘rsatilgan.

Rossiya 103-o‘rinni egallab, O‘zbekistondan to‘qqiz pog‘ona pastda qoldi. Eritreya esa reytingga kiritilgan 161 davlat orasida so‘nggi o‘rinni band etdi.

Ayrim davlatlar bo‘yicha natija quyidagicha:

Bu reyting faqat boylikni hisoblamaydi

Legatum Prosperity Index mamlakatda qancha pul borligini ko‘rsatuvchi oddiy iqtisodiy reyting emas. Yangi metodologiya farovonlikni uchta yirik yo‘nalish orqali baholaydi:

1. mamlakat qay darajada rivojlangan;

2. fuqarolar qanchalik erkin;

3. jamiyatdagi ijtimoiy aloqalar qanchalik mustahkam.

Ushbu uch yo‘nalish o‘nta asosiy ustun va 150 dan ortiq statistik ko‘rsatkichga ajratiladi. Ma’lumotlar Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti, YUNЕSKO, Freedom House, Gallup va boshqa xalqaro manbalardan olinadi.

Rivojlanish yo‘nalishida sog‘liqni saqlash, ta’lim va turmush darajasi baholanadi.

Erkinlik yo‘nalishida tinchlik va xavfsizlik, fikr bildirish imkoniyati hamda iqtisodiy erkinlik hisobga olinadi.

Jamiyat yo‘nalishida oila, mahalla, jamiyat va davlat o‘rtasidagi munosabatlarning mustahkamligi o‘rganiladi.

Shu sabab yalpi ichki mahsuloti katta bo‘lgan davlat avtomatik ravishda yuqori o‘ringa chiqmaydi. Iqtisodiy ko‘rsatkichlar yaxshi bo‘lsa-da, erkinlik, xavfsizlik yoki ijtimoiy ishonch past bo‘lsa, umumiy natija cheklanishi mumkin.

94-o‘rin nimani anglatadi?

O‘zbekistonning natijasi mamlakat Markaziy Osiyodagi besh davlat orasida yuqori uchlikda ekanini ko‘rsatadi. Biroq 94-o‘rinni «aholi allaqachon farovon yashamoqda» degan qat’iy xulosa sifatida qabul qilish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Reyting:

• har bir oilaning shaxsiy daromadini o‘lchamaydi;

• hududlar o‘rtasidagi farqni alohida ko‘rsatmaydi;

• barcha fuqarolarning hayot sifati bir xil ekanini anglatmaydi;

• davlatdagi kuchli va zaif sohalarni umumiy indeksga birlashtiradi.

Masalan, davlat ta’lim va sog‘liqni saqlashda nisbatan yaxshi, ammo iqtisodiy erkinlik yoki jamiyatdagi ishonch bo‘yicha past natija qayd etishi mumkin. Yakuniy o‘rin shu turli ko‘rsatkichlarning muvozanati asosida shakllanadi.

Nega reytingdagi o‘rinni avvalgi yillar bilan ehtiyotkor taqqoslash kerak?

Legatum'ning 2023 yilgi hisobotida O‘zbekiston 167 mamlakat orasida 100-o‘rinda edi. 2026 yilgi yangi jadvalda esa mamlakat 94-o‘ringa ko‘tarilgan.

Bir qarashda bu olti pog‘onalik o‘sishdek ko‘rinadi. Ammo tashkilot 2026 yilgi metodologiya qayta ko‘rib chiqilgani, ustunlar soni va ma’lumotlarni birlashtirish usuli o‘zgarganini ta’kidlamoqda. Shu sabab ikki nashrdagi o‘rinlarni to‘g‘ridan to‘g‘ri taqqoslab, mamlakat aynan olti pog‘ona o‘sdi, degan xulosaga shoshilmaslik kerak.

Yangi tizimda avvalgi 12 ustun o‘rniga farovonlik uchta asosiy domen va o‘nta ustun orqali o‘lchanmoqda. Tashkilot tarixiy ma’lumotlarni ham yangilangan metodologiya asosida qayta hisoblagan.

O‘zbekiston profilida yana qanday raqamlar bor?

Rasmiy mamlakat profiliga ko‘ra, O‘zbekistonning joriy o‘rni — 94. Yangi metodologiya bo‘yicha hisoblangan tarixiy qatorda mamlakatning eng yuqori natijasi 87-o‘rin, eng past natijasi esa 119-o‘rin bo‘lgan. O‘rtacha tarixiy pozitsiya 101-o‘rin deb ko‘rsatilgan.

Bu raqamlar O‘zbekistonning farovonlik ko‘rsatkichlari bir tekis o‘zgarmaganini ko‘rsatadi. Ayrim yillarda sezilarli o‘sish, boshqa davrlarda esa ortga chekinish kuzatilgan.

Qozog‘iston nega mintaqada oldinda?

Reyting faqat neft, gaz yoki iqtisodiyot hajmiga qaramaydi. Shunga qaramay, Qozog‘istonning sanoatlashgan iqtisodiyoti, kattaroq moliyaviy imkoniyatlari va infratuzilmasi uning umumiy natijasiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Qozog‘iston 66-o‘rin bilan O‘zbekistondan ancha oldinda bo‘lsa-da, uning profilida ham eng yuqori tarixiy natija 63-o‘rin, eng pasti esa 82-o‘rin ekani ko‘rsatilgan.

Qirg‘izistonning 87-o‘rinni egallashi esa farovonlikni faqat iqtisodiyot hajmi bilan izohlab bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Kichikroq iqtisodiyotga ega davlat ayrim ijtimoiy yoki erkinlik mezonlari hisobiga yuqoriroq natija qayd etishi mumkin. Bu — indeks metodologiyasidan kelib chiqqan tahliliy xulosa.

Reytingdagi o‘sish odamlar hayotida sezilishi kerak

Xalqaro indeksda yuqorilash davlat imiji va investitsiyaviy jozibadorlik uchun muhim. Ammo reytingning haqiqiy ahamiyati raqamning o‘zida emas, odamlar hayotidagi o‘zgarishlarda ko‘rinadi.

Farovonlik oshganini fuqarolar:

• sifatli ta’lim va tibbiy xizmatdan foydalanishda;

• munosib ish va daromad topishda;

• xavfsiz muhitda yashashda;

• o‘z fikrini erkin bildirishda;

• adolatli qonun va institutlarga ishonishda;

• oilasining kelajagini ishonch bilan rejalashtirishda

his qilishi kerak.

O‘zbekistonning 94-o‘rinni egallashi mintaqadagi nisbatan yaxshi pozitsiyani ko‘rsatadi. Ammo Qozog‘iston va Qirg‘izistondan ortda qolinayotgani, jahon reytingida esa mamlakat hali birinchi yuzlikning oxirida turgani rivojlanish uchun katta zaxira mavjudligini anglatadi.

Sizningcha, O‘zbekiston farovonlik reytingini oshirish uchun birinchi navbatda qaysi sohani isloh qilishi kerak? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!