James Webb teleskopi molekulyar bulutlar rivojlanishini aniqladi

PHANGS-JWST xalqaro tadqiqot guruhi James Webb kosmik teleskopi yordamida 66 ta yaqin galaktikadagi yulduzlararo muhit evolyutsiyasini o‘rganib chiqdi. Olimlar 108 466 ta ulkan molekulyar bulutni o‘z ichiga olgan tarixiy katalog tuzdilar. Bu ish gaz bulutlarining shakllanish jarayonini shunchaki kuzatishdan ularning «yoshini» miqdoriy hisoblash darajasiga olib chiqdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqotda MIRI (o‘rta infraqizil diapazon kamerasi) yordamida polisiklik aromatik uglevodorodlar nurlanishi qayd etildi. Bu usul an’anaviy radiointerferometrlar ko‘ra olmaydigan «qorong‘u» gaz hududlarini aniqlash imkonini berdi. Statistik tahlillar shuni ko‘rsatdiki, kichik bulutlar 20 million yil ichida shakllansa, o‘ta massiv tuzilmalar uchun 100 million yilgacha vaqt talab etiladi.

Galaktika dinamikasi yulduzlar shakllanishida asosiy rol o‘ynaydi. Spiral tarmoqlarda gaz bosimi yuqori bo‘lgani uchun bulutlar boshqa hududlarga qaraganda 5–10 million yil tezroq hosil bo‘ladi. Biroq, tadqiqotchilar muhim anomaliyani aniqladilar: gazning gravitatsion kollapsiga magnit maydonlari va turbulentlik kabi ichki kuchlar qarshilik ko‘rsatadi.

Ushbu kashfiyot astronomiyadagi yulduzlar hosil bo‘lishining samarasizligi paradoksini tushuntirib beradi. Ma’lum bo‘lishicha, molekulyar bulut massasining atigi 1 foizi yulduzlarga aylanadi, qolgan qismi esa yulduz shamollari va nurlanish ta’sirida tarqalib ketadi. Bu jarayon galaktikalardagi gaz zaxiralarining milliardlab yillar davomida saqlanib qolishini ta’minlaydi.