Andromeda galaktikasida yulduzlar paydo boʻlishi keskin kamaydi

Astronomlarning soʻnggi kuzatuvlariga koʻra, bizga eng yaqin boʻlgan yirik spiral galaktika — Andromeda galaktikasida yangi yulduzlarning tugʻilish surʼati soʻnggi yarim milliard yil davomida uzluksiz pasayib bormoqda. Kosmik tadqiqotlar natijalari koinotdagi evolyutsion jarayonlarning borishini va ulkan yulduz tizimlarining qanday qarishini tushunishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu xulosaga kelish uchun olimlar AQSh Milliy kosmik agentligining «Xabbl» kosmik teleskopi maʼlumotlarini chuqur tahlil qilishgan. Mazkur noyob qurilma Andromeda galaktikasining diskidagi taxminan 200 million alohida yulduzlarning parametrlarini aniq oʻlchash imkonini berdi. Tadqiqotchilar galaktika diskining qariyb uchdan ikki qismini qamrab olgan ikkita yirik obzor natijalarini birlashtirdilar.

Yulduzlar tarixi ranglar orqali qanday tiklandi?

Olingan kosmik tasvirlar har biri 300 yorugʻlik yiliga teng boʻlgan minglab kichik uchastkalarga boʻlib chiqildi. Mutaxassislar yulduzlarning rangiga qarab ularning paydo boʻlish tarixini tiklashdi. Maʼlumki, yosh massiv yulduzlar moviy rangga ega boʻlib, qisqa umr koʻradi, eski va kamroq massiv yulduzlar esa qizgʻish tus oladi. Ushbu uslub olimlarga yulduz hosil boʻlish jarayonining vaqt oʻtishi bilan qanday oʻzgarganini aniq koʻrsatdi.

Hisob-kitoblar shuni koʻrsatdiki, bundan 500 million yil oldin Andromeda har yili taxminan 1 quyosh massasiga teng keladigan yulduzlarni shakllantirgan. Bunday koʻrsatkich bundan 40 million yil oldin 0,5 quyosh massasigacha pasaygan boʻlsa, hozirgi kuzatuvlar vaqtida yiliga atigi 0,2 quyosh massasini tashkil etmoqda. Demak, soʻnggi 40 million yil ichida pasayish surʼati sezilarli darajada tezlashgan.

Faollikning pasayish sabablari va kelgusi rejalar

Asosiy faollikning qisqarishi galaktika markazidan taxminan 32 000 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan yulduz hosil qiluvchi halqada sodir boʻlgan. Olimlarning fikricha, bu pasayish yangi yulduzlar tugʻilishi uchun zarur boʻlgan gaz va chang yetishmasligidan kelib chiqmagan. Holat yuqori faollik davridan keyingi tabiiy soʻnish jarayoni bilan bogʻliq. Ilgari Andromeda bundan 2 milliard yil oldin boshqa galaktika bilan toʻqnashish yoki birlashish natijasida kuchli yulduz hosil qilish chaqnashini boshdan kechirgani aniqlangan edi.

Tadqiqot mualliflari M32 mitti galaktikasi yaqinidagi disk sohasi ham 60 million yil oldin faolligini yoʻqota boshlaganini aniqlashdi. Bu M32 va Andromeda oʻrtasidagi mumkin boʻlgan oʻzaro taʼsir vaqtini aniqlashtirishga yordam berishi mumkin, garchi hozircha toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik isbotlanmagan boʻlsa ham. Kelgusida astronomlar ushbu natijalarni yerusti rasadxonalari maʼlumotlari hamda kengroq maydonni kuzatish imkoniyatiga ega kelajakdagi Nancy Grace Roman kosmik teleskopi maʼlumotlari bilan toʻldirishni rejalashtirmoqda.