Galaktikalar guruhida gʻayritabiiy kichik radiohalqa aniqlandi

Italiya Milliy astrofizika instituti (INAF) olimlari boshchiligidagi xalqaro tadqiqot guruhi J1248+4826 deb nomlangan noyob radiomanbani aniqladi. Bu obyekt "gʻayritabiiy radiohalqalar" (ORC) sinfiga mansub boʻlib, uning markaziy halqasi atigi 30 kiloparsekni tashkil etadi. Bu koʻrsatkich shunga oʻxshash tuzilmalarning odatiy oʻlchamlaridan 5 barobar kichikdir. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

LOFAR radioteleskopi yordamida olingan maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, ushbu tuzilma qora tuynuk faoliyati yoki oʻta yangi yulduz portlashi natijasi emas. Olimlarning fikricha, bu millionlab yillar avval galaktikalar tomonidan chiqarilgan va tashqi bosim taʼsirida qayta porlay boshlagan "qazilma plazma" izlaridir.

Tadqiqotchilar Spitzer kosmik teleskopi va DESI loyihasi maʼlumotlarini birlashtirib, ushbu halqa 11 ta galaktikadan iborat dinamik guruhda joylashganini aniqladilar. Odatda radiohalqalarning markazida massiv yulduz tizimi joylashsa, bu safar galaktika halqa chetiga surilgani kuzatildi. Bu esa tuzilmaning shakllanishida kuchli zarba toʻlqinlari muhim rol oʻynaganini anglatadi.

Alison L. Coil va uning hamkasblari hisob-kitoblariga koʻra, Mach soni 2.0 dan 3.3 gacha boʻlgan zarba toʻlqini qadimiy plazma pufagi bilan toʻqnashib, vorteksli halqa hosil qilgan. Bu jarayon tutun halqasining havo zarbasi taʼsirida shakllanishiga oʻxshash boʻlib, galaktikalararo muhitda sodir boʻladi.

Ushbu kashfiyot astronomiyada "tanlov effekti" mavjudligini tasdiqlaydi: olimlar shu paytgacha faqat ulkan radiohalqalarni kuzatib kelishgan. Kelajakda SKA (Square Kilometre Array) radioteleskopi ishga tushirilgach, bunday ixcham tuzilmalar koinotdagi gaz zichligi va tortishish kuchlarini oʻlchash uchun muhim vositaga aylanadi.