Olimlar Quyosh boʻronlaridan himoyalanish uchun koinotda «qalqon» yaratishni taklif qildi

Boston universiteti tadqiqotchilari Yer sayyorasini ekstremal kosmik ob-havo hodisalaridan himoya qilishning inqilobiy usulini ishlab chiqdilar. StormWall deb nomlangan loyiha doirasida magnitosfera chegarasida vaqtinchalik «plazma qalqoni»ni yaratish taklif etilmoqda. Space Weather jurnalida eʼlon qilingan ilmiy ishga koʻra, ushbu tizim kuchli geomagnit boʻronlarining Yerga taʼsirini qariyb ikki baravarga kamaytirish imkoniyatiga ega. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Quyosh yuzasidagi toj massasining otilib chiqishi natijasida yuzaga keladigan kuchli boʻronlar zamonaviy texnologik infratuzilma uchun jiddiy xavf tugʻdiradi. Ular radioaloqa, sunʼiy yoʻldoshlar va energiya tizimlari ishini izdan chiqarishi mumkin. Masalan, 2024-yil may oyida sodir boʻlgan kuchli magnit boʻroni AQSHdagi qishloq xoʻjaligi texnikalarining GPS navigatsiyasida nosozliklar keltirib chiqardi va bu fermerlarga 500 million dollarga tushdi.

Global iqtisodiyot uchun xavfsizlik chorasi

Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, har yuz yilda bir marta sodir boʻladigan oʻta kuchli Quyosh boʻronlari global energiya tizimlariga 2,4 trillion dollardan ortiq zarar yetkazishi mumkin. Tarixdagi eng yirik boʻron — 1859-yildagi Kerrington hodisasi bugungi kunda takrorlansa, oqibatlari yanada halokatli boʻlishi kutilmoqda. StormWall loyihasi aynan mana shunday global inqirozlarning oldini olishga qaratilgan.

Loyiha doirasida geostatsionar orbitaga oltita maxsus apparatni chiqarish koʻzda tutilgan. Ushbu qurilmalar magnitosfera chegarasiga bariy yoki litiy kabi ionlashuvchi moddalarni chiqaradi. Quyosh nurlanishi taʼsirida ushbu moddalar atomlari elektronlarini yoʻqotib, plazmaga aylanadi. Hosil boʻlgan plazma qatlami magnitosferaning himoya xususiyatini vaqtincha kuchaytiradi va Quyosh boʻronidan kelayotgan energiyaning Yerga oʻtishiga toʻsqinlik qiladi.

Tadqiqot rahbari Brayan Uolshning taʼkidlashicha, koinotga chiqarilgan moddalar atmosferaga qaytib tushmaydi. Magnitosfera taxminan olti soat ichida ushbu moddalardan tabiiy ravishda tozalanadi. Biroq qalqonning xizmat qilish muddati qisqaligi sababli, uzoq davom etadigan boʻronlar paytida missiyani takrorlash talab etilishi mumkin.

Starship raketalarining roli

Loyiha oldidagi asosiy texnik muammo — koinotga yetkazilishi kerak boʻlgan yukning ogʻirligidir. Oltita apparat koinotga taxminan oʻn ikkita avtosisternaga teng hajmdagi moddani olib chiqishi kerak. Olimlarning fikricha, bu vazifani bajarish uchun SpaceX kompaniyasining oltita Starship oʻta ogʻir raketasi zarur boʻladi. Hozircha ushbu raketaning geostatsionar orbitaga yuk yetkazish boʻyicha rasmiy imkoniyatlari toʻliq tasdiqlanmagan.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, tadqiqotchilar loyiha tannarxini pasaytirish yoʻllarini ham koʻrib chiqmoqdalar. Jumladan, moddalarni sekinroq chiqarish orqali StormWall ish faoliyatini uzaytirish rejalashtirilgan. Hozircha bu gʻoya nazariy bosqichda boʻlsa-da, u insoniyatga Quyosh chaqnashlarini shunchaki kuzatish emas, balki ularga faol qarshilik koʻrsatish imkonini berishi bilan ahamiyatlidir.