Жаҳон ҳамжамияти ва халқаро сиёсат майдонидаги энг оғриқли нуқта бўлиб қолаётган Яқин Шарқ заминидан сўнгги кунларда яна хавотирли ва мураккаб хабарлар келишда давом этмоқда. Исроил ва Фаластин ўртасидаги кўп йиллик низолар фонида, Ғазо секторидаги вазият янги, янада кескин тус олди.
Исроил Бош вазири Бинямин Нетаняҳу мамлакат қуролли кучларига Ғазо сектори ичкарисига янада чуқурроқ кириб бориш ва у ердаги назорат қилинадиган ҳудудлар кўламини сезиларли даражада кенгайтириш бўйича расмий топшириқ берганини очиқлади. 2023 йилдаги маълум қонли воқеалардан сўнг бошланган ва икки йилдан буён давом этаётган вайронкор уруш оқибатида Ғазо ҳудуди қарийб харобазорга айланган бўлиб, айни пайтда унинг катта қисми Исроил армияси томонидан бошқарилмоқда.
Халқаро тинчлик келишувларига қарамай, минтақада вазиятнинг қайта чигаллашиши ва сиёсий саҳна ортидаги асл мақсадлар тафсилотини сиз учун батафсил таҳлил қиламиз.
«Сариқ чизиқ»нинг бузилиши ва Нетаняҳунинг амбициялари
2025 йилнинг октябрь ойида АҚШ воситачилигида икки томонлама ўт очишни тўхтатиш ва сулҳ тузиш бўйича муҳим битим имзоланган эди. Ушбу ҳужжатга кўра, Исроил ҳарбий бўлинмалари ўз назорат чегарасини белгилаб берувчи махсус «Сариқ чизиқ» ортига чекиниши лозим эди. Ўшанда бу харита Ғазо сектори умумий майдонининг қарийб 53 фоизини Исроил ихтиёрида қолдирган, қолган қисми эса Ҳамас бошқаруви остида эди.
Бироқ, халқаро кузатувчилар ва нуфузли «Reuters» нашрининг фош қилишича, Исроил томони ушбу келишувни бир томонлама бузган:
Исроил ҳарбийлари «сариқ чизиқ»ни англатувчи улкан бетон блокларни Ҳамас назоратидаги ички ҳудудларга қараб суриб қўйган. Шу йилнинг март ойида эълон қилинган ҳарбий хариталар Исроилнинг чекланган зонаси Ғазо умумий ерларининг қарийб 64 фоизини қамраб олганини кўрсатмоқда. Нетаняҳунинг ўзи ҳам омма олдидаги чиқишларида ҳудуднинг 60 фоиздан зиёди уларнинг қўлида эканини бот-бот такрорламоқда.
Босиб олинган Ғарбий Соҳилда ташкил этилган сиёсий конференцияда нутқ сўзлаган Бош вазир залдаги тингловчиларнинг «Ҳудуднинг 100 фоизини эгаллаш керак!» деган ҳайқириқларига жавобан ўз режаларини қуйидагича баён қилди:
«Биз ҳозир ҳудуднинг 60 фоизини назорат қиляпмиз. Аввал 50 эди, мана 60 га ўтдик. Биринчи навбатда мақсад — 70 фоиз. Келинг, аввал шундан бошлайлик. Биз уларни [Ҳамасни] ҳар томондан сиқиб боряпмиз, қолган қисми билан эса кейинроқ шуғулланамиз».
Сиёсий ўйинлар: Сайловлар ва диққатни чалғитиш маневри
АҚШнинг нуфузли «The New York Times» (NYT) нашри таҳлилчиларининг фикрига кўра, Ғазода бу қадар тажовузкорликни ошириш ортида шахсий сиёсий манфаатлар ҳам ётибди. Жорий йил якунида Исроилда ўта оғир кечиши кутилаётган қайта сайловлар бўлиб ўтади ва Нетаняҳу ушбу ҳарбий ҳаракатлар орқали маҳаллий аҳоли диққатини ички муаммолардан чалғитишга уринмоқда.
Исроил ҳукуматини қайси нохуш хабарлар хавотирга соляпти?
Ливандаги муваффақиятсизлик: Исроил қуролли кучлари Ливан шимолидан «Ҳизбуллоҳ» гуруҳи томонидан, айниқса замонавий дронлар (учувчисиз учиш аппаратлари) орқали уюштирилаётган тинимсиз ҳужумларни тўхтатишда катта қийинчиликларга учрамоқда.
Халқаро хавотир: Кўплаб исроилликлар АҚШ ва Эрон ўртасида олиб борилаётган яширин музокаралар якунида Исроил манфаатларига зид бўлган «ёмон келишув» имзоланишидан жиддий ташвишда.
Сулҳ соясидаги қурбонлар ва байрамдаги фожиа
Исроил раҳбарияти Ғазо, Сурия ва Ливанда босиб олинган ушбу ерларни гўёки ўз хавфсизлигини таъминловчи «буфер зоналар» деб атайди. Аммо фаластинликлар буни ўз тупроқларидан бутунлай ҳайдаб чиқариш ва мажбурий миграция (кўчириш) стратегиясининг бир қисми деб ҳисобламоқда.
Энг ачинарлиси, АҚШ томонидан таклиф этилган тинчлик режаси ва Исроил қўшинларини олиб чиқиб кетиш бўйича музокаралар боши берк кўчага кириб қолган бир пайтда, оддий аҳоли ҳалок бўлишда давом этмоқда. Саломатликни сақлаш расмийларининг билдиришича, сулҳ эълон қилинганидан буён Исроил зарбалари оқибатида 900 дан ортиқ фаластинлик ҳаётдан кўз юмган.
Яқинда, бутун мусулмон олами улуғ Қурбон ҳайити байрамини нишонлаётган, Ғазо аҳолиси вайроналар ва чодирларда бир дастурхон атрофида тўпланган муқаддас кунларда уюштирилган навбатдаги ҳаво ҳужуми оқибатида камида 10 нафар тинч аҳоли, жумладан 5 нафар бегуноҳ болакай қурбон бўлди. Исроил томони эса ушбу ҳужум орқали Ҳамас ҳарбий қанотининг олий раҳбари йўқ қилинганини даъво қилмоқда.
Минқада тинчлик ва барқарорлик қарор топиши, бегуноҳ инсонлар ўлими тўхташи бутун жаҳон аҳлининг энг катта тилаги бўлиб қолмоқда. Саҳифамизни кузатишда давом этинг, азиз ўқувчилар.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
