11 сентябрь: тарихда қолган сана — бу кунда дунёда қандай воқеалар юз берган?

Бугун, 11 сентябрь — тарихнинг турли даврларига оид муҳим воқеалар, кашфиётлар ва шахслар таваллуди билан боғлиқ сана. Айрим воқеалар дунё тарихини ўзгартирган бўлса, бошқалари кундалик ҳаётимизда ҳануз учрайдиган нарсалар билан боғлиқ.

11 сентябрь санаси, айниқса, 2001 йилдаги АҚШда содир этилган террорчилик ҳужумлари билан боғлиқ оғир хотира сифатида тарихда қолган. Шу билан бирга, бу санада тадқиқотлар, транспорт ва маданият тарихига оид бошқа воқеалар ҳам рўй берган.

2001 йил — дунё тарихини ўзгартирган 11 сентябрь

2001 йил 11 сентябрь куни АҚШда «Ал-Қоида» террорчилик ташкилоти аъзолари томонидан тўртта йўловчи самолёти олиб қочилиб, улардан иккитаси Нью-Йоркдаги Жаҳон савдо маркази мажмуасига, бири Пентагонга йўналтирилган. Тўртинчи самолёт Пенсильвания штатида қулаган.

Ҳужумлар оқибатида қарийб 3 минг киши ҳалок бўлган. Бу воқеа АҚШнинг ички ва ташқи сиёсатига, халқаро хавфсизлик тизимига ҳамда кейинги ўн йилликлардаги жаҳон сиёсатининг йўналишига улкан таъсир кўрсатди.

2026 йилда ушбу фожиага 25 йил тўлмоқда. Бугун АҚШда қурбонларни хотирлаш маросимлари ўтказилмоқда.

1609 йил — Генри Ҳадсон Нью-Йорк ҳудудига етиб келди

11 сентябрь санаси яна бир тарихий саёҳат билан ҳам боғлиқ.

1609 йилда инглиз денгизчиси Генри Ҳадсон ҳозирги Нью-Йорк ҳудудига етиб келган ва кейинчалик унинг номи билан аталган Ҳадсон дарёсини тадқиқ қилган.

Шу сабабли баъзи тақвимларда бу воқеа «Манҳеттен оролининг кашф этилиши» сифатида қайд этилади. Бироқ «оролни кашф қилди» деган иборани эҳтиёткорлик билан ишлатиш керак: Манҳеттен ҳудудида европаликлардан анча олдин маҳаллий халқлар яшаган. Ҳадсоннинг экспедицияси эса Европа географик тадқиқотлари нуқтаи назаридан муҳим воқеа бўлган.

Қиррали стаканнинг ҳақиқий санаси — 1943 йил

11 сентябрь билан боғлиқ қизиқарли маълумотлардан бири машҳур қиррали стакан тарихидир.

Бу ерда муҳим тузатиш бор: айрим тақвимларда 1945 йил деб кўрсатилса-да, манбаларда биринчи совет қиррали стаканининг Гусь-Хрустальный шиша заводида 1943 йил 11 сентябрда ишлаб чиқарилгани қайд этилади.

Унинг дизайни кўпинча ҳайкалтарош Вера Мухина номи билан боғланади. Кейинчалик қиррали стакан совет даври кундалик ҳаётининг энг таниш буюмларидан бирига айланди.

1985 йил — Тошкент Жанубий вокзалида янги давр

11 сентябрь санаси Тошкент тарихи билан боғлиқ маълумотларда ҳам учрайди.

Тошкент Жанубий вокзали 1963 йилда қурилган, 1985 йилда эса вокзал мажмуаси капитал реконструкция қилинган. Ўзбекистон темир йўллари тизимига оид расмий архив маълумотларида ҳам шу факт қайд этилган.

Шунинг учун «1985 йил 11 сентябрда вокзал ишга туширилган» деган маълумотни аниқ манбасиз қатъий факт сифатида беришдан кўра, «1985 йилда Жанубий вокзал реконструкция қилинган» деб ёзиш тўғриroq бўлади.

Кейинчалик вокзал яна замонавийлаштирилди ва 2018 йилда капитал реконструкциядан сўнг қайта фойдаланишга топширилди.

1965 йил — Башар Асад таваллуд топган

1965 йил 11 сентябрда Суриянинг собиқ президенти Башар Асад Дамашқ шаҳрида туғилган.

У 2000 йилдан 2024 йилгача Сурия президенти лавозимида фаолият юритган. 2024 йил декабрида унинг ҳокимияти ағдарилган ва президентлик лавозимидаги даври якунланган.

Шу сабабли бугунги тақвимларда уни «Сурия президенти» деб ҳозирги замондаги лавозимда кўрсатиш тўғри эмас. У — Суриянинг собиқ президенти.

11 сентябрь: бир сана, турли хотиралар

Бугунги сана бир-биридан кескин фарқ қилувчи тарихий воқеаларни ўзида жамлайди.

Бугунги куннинг энг муҳим сабоғи

11 сентябрь — шунчаки тақвимдаги навбатдаги сана эмас. Унда инсониятнинг кашфиёт ва тараққиёт йўли ҳам, оғир тарихий фожиалар ҳам мужассам.

Тарихдаги саналарнинг ҳақиқий қиймати эса уларни шунчаки ёдлашда эмас, балки ўтмишдан тўғри хулоса чиқаришдадир.

Бугун 11 сентябрь. 25 йил аввал дунё тарихини ўзгартирган фожиа содир бўлган сана ҳам, асрлар олдинги географик саёҳатлар ва Тошкент тарихидаги муҳим ўзгаришлар ҳам айнан шу кунга тўғри келади.